Η γονιμότητα είναι ένα ζήτημα που πρέπει να απασχολεί εξίσου τους άνδρες και τις γυναίκες. Όταν ένα ζευγάρι αντιμετωπίζει υπογονιμότητα, αυτή οφείλεται κατά το 1/3 στη γυναίκα, κατά το 1/3 στον άνδρα και κατά το 1/3 σε συνδυαστικούς παράγοντες ή σε αδιευκρίνιστες αιτίες. Παρόλα αυτά, είναι σύνηθες, σε περιπτώσεις υπογονιμότητας, να εστιάζουμε περισσότερο στη γυναικεία πλευρά.

Αίτια ανδρικής υπογονιμότητας 

Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να οφείλεται σε παράγοντες που σχετίζονται με την ηλικία, τα επίπεδα των ορμονών, την παραγωγή του σπέρματος, την ποιότητά του και τη διαδικασία της εκσπερμάτωσης. Ποικίλλουν από λοιμώξεις όπως τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, σεξουαλικές δυσλειτουργίες και παθήσεις όπως ο καρκίνος και ο σακχαρώδης διαβήτης.

Διάβασε πιο αναλυτικά για τα αίτια, τη διάγνωση και τη θεραπεία της ανδρικής υπογονιμότητας. 

Παράγοντες επιρροής της υγείας του σπέρματος

Η υγεία του σπέρματος είναι ένας καίριος παράγοντας της ανδρικής γονιμότητας, καθώς η ποιότητα των σπερματοζωαρίων είναι καθοριστική για την πιθανότητα γονιμοποίησης του ωαρίου.

Πιο συγκεκριμένα, η υγεία του σπέρματος καθορίζεται από τρεις παραμέτρους:

1. Συγκέντρωση (ποσότητα):

Ιδανικά σε μια εκσπερμάτιση, συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων πρέπει να είναι άνω των 15 εκατομμυρίων σπερματοζωαρίων ανά ml. Αν ο δείκτης είναι μικρότερος, αυτό σημαίνει και μικρότερες πιθανότητες εγκυμοσύνης.

2. Κινητικότητα

Προκειμένου να φτάσουν το ωάριο, τα σπερματοζωάρια πρέπει να κινούνται εύκολα στον τράχηλο, τη μήτρα και τις σάλπιγγες, τουλάχιστον σε ένα ποσοστό 40%.

3. Μορφολογία

Τα σπερματοζωάρια που έχουν σωστό σχήμα (ωοειδής κεφαλή και μακριά ουρά) έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχούς γονιμοποίησης, γιατί κινούνται πιο εύκολα.

Κάνοντας ένα σπερμοδιάγραμμα, είναι δυνατός ο εντοπισμός τυχόν διαταραχών του σπέρματος που σχετίζονται με τα παραπάνω, όπως ολιγοσπερμία (μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων), αζωοσπερμία (απουσία σπερματοζωαρίων), ασθενοσπερμία  (μειωμένη κινητικότητα του σπέρματος) και ανωμαλίες στην μορφολογία τους.

Πώς επηρεάζει η υγεία του σπέρματος την εγκυμοσύνη;

Όπως είναι γνωστό, η υγεία του σπέρματος παίζει καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη μιας εγκυμοσύνης. Η επιστημονική έρευνα των τελευταίων χρόνων μας έχει δείξει ότι ο ρόλος δεν σταματάει στην γονιμοποίηση, αλλά επηρεάζει καθοριστικά και την υγεία της εγκυμοσύνης και την πορεία της.

Το σπέρμα συνεισφέρει το 50% του γενετικού υλικού του εμβρύου και συμβάλλει στη διαμόρφωση και λειτουργία του πλακούντα. Αν η ποιότητα του είναι χαμηλή και αν υπάρχουν βλάβες στο DNA, αυτό μπορεί να προκαλέσει αποβολή ή αποτυχημένη εμφύτευση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Επιπλέον, η πρωινή ναυτία, βασικό σύμπτωμα του πρώτου τριμήνου της εγκυμοσύνης, το οποίο ταλαιπωρεί τις εγκύους, φαίνεται να συνδέεται με τον τρόπο που το σώμα της γυναίκας αντιδρά στον πλακούντα και στο έμβρυο. Παρότι το ζήτημα βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο έρευνας, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι, όσο περισσότερο μια γυναίκα έχει εκτεθεί στο σπέρμα του συντρόφου της πριν τη σύλληψη, τόσο λιγότερες αντιδράσεις έχει στην εγκυμοσύνη, καθώς το σώμα της έχει συνηθίσει το γενετικό υλικό. Παρόμοια ευρήματα υπάρχουν και σε έρευνες για την προεκλαμψία.

Πρακτικές συμβουλές βελτίωσης ποιότητας σπέρματος

Η υγεία του σπέρματος συνάδει με την κατάσταση της υγείας του ατόμου. Συνεπώς, οι ιατρικές συμβουλές που, αν ακολουθηθούν, συμβάλλουν στην βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος δε διαφέρουν από αυτές που δίνονται από γιατρούς όλων των ειδικοτήτων, σε περιπτώσεις θεραπείας και πρόληψης ασθενειών. Για τη βελτίωση της γονιμότητας των ανδρών και τη μείωση των συμπτωμάτων της εγκυμοσύνης στις συντρόφους, ακολούθησε τις παρακάτω οδηγίες, ιδανικά πριν από την έναρξη των προσπαθειών για τεκνοποίηση:

• Αν καπνίζεις κόψε το κάπνισμα. Αν δυσκολεύεσαι να το καταφέρεις, ζήτησε την καθοδήγηση ενός γιατρού.
• Ακολούθησε μια ισορροπημένη διατροφή. Η διατροφή χρειάζεται να περιλαμβάνει αύξηση της πρόσληψης των φρούτων και των λαχανικών, άπαχο κρέας, φυτικά λίπη, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, κλπ, πάντα ακολουθώντας συμβουλές από τον γιατρό σας.
• Ένταξε στην καθημερινότητα ήπια σωματική δραστηριότητα. Το περπάτημα, το τρέξιμο, το κολύμπι και το ποδήλατο είναι ιδανικές δραστηριότητες για να γίνονται σε καθημερινή βάση. Φυσικά, αν δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας, μπορείς να ακολουθήσεις πιο έντονη δραστηριότητα όπως γυμναστήριο ή κάποιο άθλημα.
• Αν το βάρος σου είναι άνω του φυσιολογικού, προσπάθησε μέσω της διατροφής και της άσκησης να το μειώσεις, πάντα ακολουθώντας τις οδηγίες γιατρού.
• Περιόρισε σημαντικά το αλκοόλ. Η κατανάλωση αλκοόλ επιδρά όχι μόνο στην ποσότητα των σπερματοζωαρίων, αλλά και στα επίπεδα της τεστοστερόνης και την επίτευξη και διατήρηση της στύσης.
• Διαχειρίσου το άγχος και το στρες. Είτε αυτό προέρχεται από άλλους παράγοντες, είτε από το ίδιο το ζήτημα της γονιμότητας, επικοινώνησέ το με την σύντροφό σου και συμβουλέψου ένα ειδικό ψυχικής υγείας.
• Μη χρησιμοποιείς λιπαντικό στο σεξ. Μερικά λιπαντικά επηρεάζουν την κινητικότητα του σπέρματος και κάποια άλλα δεν είναι κατάλληλα για χρήση στην εγκυμοσύνη. Αν είναι αναγκαία η χρήση τους, βρες προϊόντα που είναι σχεδιασμένα για τέτοιες περιπτώσεις.
• Μη χρησιμοποιείς στεροειδή αναβολικά και ναρκωτικά, ιδιαίτερα κάνναβη (μαριχουάνας).
• Απόφυγε την έκθεση σε χημικά, παρασιτοκτόνα, λιπάσματα και φυτοφάρμακα, υλικά βαφής, διαλύτες και βαρέα μέταλλα (κυρίως μόλυβδο και υδράργυρο). Αν χρειάζεται λόγω εργασίας, φόρεσε τα κατάλληλα ρούχα και προστατευτικό εξοπλισμό, ώστε να μην υπάρχει επαφή με το δέρμα.
• Απόφυγε την υπερθέρμανση των όρχεων. Αυτό μπορεί να συμβεί από εργασία σε ζεστά περιβάλλοντα, χρήση σάουνας και υδρομασάζ, σφιχτών ρούχων και εσωρούχων.

Είτε έχεις γεννήσει φυσιολογικά, είτε με καισαρική, είναι δεδομένο ότι θα  υπάρξουν αλλαγές στο σώμα, οι οποίες σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό αφήνουν πίσω κάποια σημάδια.

Το γυναικείο σώμα έχει τη μοναδική αξιοθαύμαστη ικανότητα να δημιουργεί μέσα του τη ζωή. Για να δημιουργηθεί αυτό το φιλόξενο περιβάλλον η κοιλιά μεγαλώνει, τα όργανα αλλάζουν θέση (και πιέζονται τις τελευταίες εβδομάδες της εγκυμοσύνης) και η λεκάνη ανοίγει. Ως αποτέλεσμα, μετά τον τοκετό, είναι παράλογο να περιμένουμε το σώμα να επανέλθει σε αυτό που ήταν πριν από την εγκυμοσύνη, και μάλιστα εν ριπή οφθαλμού.

Για να μπορέσουμε να θέσουμε τις προσδοκίες για το πώς είναι ένα σώμα ρεαλιστικά, ας εξετάσουμε αναλυτικά έναν προς έναν τους παράγοντες:

1. Ουλές από τομές και ράμματα

Στην περίπτωση της καισαρικής τομής, η ανάρρωση περιλαμβάνει την επούλωση της τομής. Η τομή μήκους 10-15 εκατοστών γίνεται οριζόντια κάτω από την αρχή του εσώρουχου. Όσο περνάει ο καιρός ή τομή γίνεται όλο και πιο αχνή. Η θέση της και το μικρό της μέγεθος, την καθιστούν ακόμα πιο αδιόρατη, ιδιαίτερα αν καλυφθεί με τρίχες της ηβικής περιοχής.

Αντίστοιχα κατά τον φυσιολογικό τοκετό, μπορεί να προκληθεί ρήξη περινέου (τραυματισμός στο περίνεο, δηλαδή στον ιστό γύρω από τον κόλπο ή και τον πρωκτό) ή να χρειαστεί περινεοτομή (τομή στην περιοχή μεταξύ του κόλπου και του πρωκτού). Και στις δύο περιπτώσεις τοποθετούνται ειδικά απορροφήσιμα ράμματα. Οι τομές αυτές χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή κατά την επούλωση, καθώς είναι σε σημείο του σώματος που το δέρμα τεντώνεται συχνά (καθιστή θέση, χρήση τουαλέτας, σεξουαλική επαφή). Ωστόσο, μετά την επούλωσή της δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας.

Διάβασε περισσότερα για την περινεοτομή και τη ρήξη περινέου ΕΔΩ

2. Αλλαγές στην κοιλιακή χώρα

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, καθώς η κοιλιά μεγαλώνει για να χωρέσει το αναπτυσσόμενο έμβρυο, εσωτερικά τόσο τα όργανα όσο και οι μύες κάνουν επίσης χώρο. Όπως είναι λογικό, μετά τον τοκετό η κοιλιά δεν επανέρχεται στην προηγούμενη της κατάσταση, τουλάχιστον όχι άμεσα. Αρχικά, μετά τον τοκετό, κουβαλάει τα εναπομείναντα υγρά, τα λόχια, τα οποία αποβάλλονται σταδιακά μέχρι και την 6η εβδομάδα.

Για να επανέλθει η κοιλιακή περιοχή στην προηγούμενη κατάσταση χρειάζονται μερικοί μήνες, ώστε να όργανα να πάρουν την πρότερη τους θέση. Όσον αφορά τους μύες, στην επαναφορά τους βοηθάει η σωματική άσκηση πριν, κατά τη διάρκεια και μετά από την εγκυμοσύνη. Σε μερικές περιπτώσεις, η εγκυμοσύνη μπορεί να προκαλέσει διάταση του ορθού κοιλιακού, δηλαδή ο ορθός κοιλιακός να χωριστεί σε δεξί και αριστερό κομμάτι. Αν προκύψει αυτό, χρειάζεται ήπιες ασκήσεις και τη βοήθεια φυσιοθεραπευτή. Ο κοιλιακός μύς επανέρχεται εντελώς, ανάλογα με το βαθμό της διάτασης, σε 9 εβδομάδες έως 2 χρόνια.

Τέλος, το δέρμα στην περιοχή της κοιλιάς κατά κανόνα δεν επανέρχεται τελείως. Αυτό εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως το σωματικό βάρος πριν και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, το μέγεθος της κοιλιάς (πχ σε δίδυμη κύηση υπάρχει μεγαλύτερη κοιλιά), η διατροφή, η σωματική άσκηση κλπ. Σε κάθε περίπτωση είναι απόλυτα φυσιολογικό το δέρμα να έχει χαλάρωση και ραγάδες.

3. Λεκάνη και αναπαραγωγικά όργανα

Ο κόλπος, στον φυσιολογικό τοκετό έχει διαταθεί. Τις πρώτες εβδομάδες είναι πιθανό να είναι πρησμένος. Ωστόσο, σιγά σιγά επανέρχεται, χάρη στην ελαστικότητά του. Μπορεί μην επιστρέψει ακριβώς στο ίδιο, αλλά σε καμία περίπτωση δεν παραμένει χαλαρός ή έχει κάποια διαφορά που μπορεί να καταλάβει ένας σύντροφος στην σεξουαλική επαφή. Ωστόσο, μπορεί στην αρχή (το νωρίτερο μετά την 6η εβδομάδα) να χρειαστεί η χρήση λιπαντικού, καθώς μπορεί να υπάρχει κολπική ξηρότητα.

Όσον αφορά τη χρήση της τουαλέτας, είναι αρκετά σύνηθες να υπάρχει συχνοουρία ή μια ελαφριά ακράτεια σε ξαφνικές κινήσεις, βήξιμο ή γέλιο, για μερικές εβδομάδες ή μήνες μετά τον τοκετό. Για την ακράτεια, όπως επίσης και την επαναφορά του κόλπου βοηθά η ήπια σωματική άσκηση που εστιάζει στους κοιλιακούς, τη μέση και τους μύες του περίνεου.

4. Στήθος και θηλασμός

Το στήθος μετά την εγκυμοσύνη, ιδιαίτερα αν έχεις θηλάσει, είναι αναμενόμενο να μην έχει τη σφριγηλότητα που είχε. Είναι σύνηθες να υπάρχουν ραγάδες, χαλάρωση, πτώση των μαστών ή μια γενικότερη «ξεφουσκωμένη» εμφάνιση. Μερικές γυναίκες βλέπουν αλλαγή στο σχήμα ή το μέγεθος των μαστών τους (να είναι μεγαλύτεροι ή μικρότεροι) ή αποκτούν ασυμμετρία. Αυτές οι αλλαγές εξαρτώνται από το σωματικό βάρος, το πλήθος των εγκυμοσύνων, το μέγεθος των μαστών πριν την εγκυμοσύνη και η φυσική κατάσταση.

Διάβασε περισσότερα για τις αλλαγές του στήθους στην εγκυμοσύνη ΕΔΩ

5. Απώλεια βάρους

Το σώμα υποβάλλεται σε πολλές αλλαγές κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του τοκετού. Παρόλο που το άγχος για το επιπλέον βάρος είναι αναμενόμενο και λογικό, η εγκυμοσύνη δεν είναι απλά απόκτηση κιλών. Προσπάθησε να δώσεις χρόνο στον εαυτό σου να αναρρώσει. Εστίασε στην κατανάλωση μιας ισορροπημένης διατροφής και στη φροντίδα του εαυτού σου. Ξεκίνησε να κάνεις απλές ασκήσεις για την κοιλιά, τη μέση και τη λεκάνη στο σπίτι, όποτε έχεις κουράγιο. Άρχισε τη σωματική άσκηση, όταν νιώσεις καλύτερα. Θυμήσου ότι το σώμα σου έχει μόλις περάσει πολλά.

Διάβασε περισσότερα για την ανάρρωση από φυσιολογικό τοκετό ΕΔΩ και από καισαρική ΕΔΩ

Η περίοδος της ανάρρωσης από έναν τοκετό ονομάζεται λοχεία, ενώ σύμφωνα με την πιο σύγχρονη ιατρική γνώση, το πρώτο τρίμηνο μετά τον τοκετό ονομάζεται 4ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Για τις γυναίκες που γεννούν με φυσιολογικό τοκετό, η ανάρρωση από αυτόν περιλαμβάνει 3 στάδια, κατά τα οποία βιώνουν διάφορες σωματικές δυσκολίες όπως η αιμορραγία (λόχια), η φροντίδα πιθανών ραμμάτων και η γενικότερη επαναφορά του σώματός τους στην προηγούμενη του κατάσταση, ενώ παράλληλα φροντίζουν ένα μικροσκοπικό πλασματάκι που χρειάζεται την προσοχή τους 24ώρες το 24ωρο.

Τι πρέπει να περιμένει μια νέα μητέρα κατά την ανάρρωσή της από φυσιολογικό τοκετό; Ενημερωθείτε συνοπτικά, διαβάζοντας παρακάτω:

Στάδια ανάρρωσης από τον τοκετό

Οι επαγγελματίες υγείας κατηγοριοποιούν την ανάρρωση από τοκετό σε 3 στάδια:

1. Το πρώτο στάδιο (acute phase) αφορά το πρώτο 24ωρο μετά τον τοκετό. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό χρονικό όριο, μέσα στο οποίο οι λεχώνες παρακολουθούνται στενά από το ιατρικό προσωπικό του μαιευτηρίου, καθώς υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστεί κάποια επείγουσα ιατρική κατάσταση, όπως η προεκλαμψία, αιμορραγία, θρόμβωση, κ.ά.
2. Το δεύτερο στάδιο (subacute phase) ξεκινάει από το πρώτο 24ώρο μετά τον τοκετό και διαρκεί μέχρι την 6η εβδομάδα. Σε αυτό το στάδιο, το σώμα έχει ξεκινήσει τη διαδικασία επαναφοράς του, ωστόσο χρειάζεται ακόμα πολλή προσοχή.  Η επάνοδος στην καθημερινή ρουτίνα πρέπει να γίνεται σταδιακά, τηρώντας τις οδηγίες του ιατρικού προσωπικού, όσον αφορά την προσωπική υγιεινή, τη φροντίδα τυχόν ραμμάτων, κλπ. Η επιλόχειος κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί σε αυτό το στάδιο.
3. Το τρίτο στάδιο (delayed phase) ξεκινάει από τις 6 εβδομάδες και διαρκεί μέχρι και τους 6 μήνες μετά τον τοκετό. Αυτό είναι το χρονικό διάστημα όπου γίνονται εμφανείς οι σωματικές αλλαγές, καθώς το σώμα σταδιακά επιστρέφει στην πρότερή του κατάσταση.

Αιμορραγία και κολπικές εκκρίσεις (λόχια)

Μετά τη γέννηση του μωρού της, κάθε γυναίκα βιώνει τα λόχια, δηλαδή τη φυσιολογική αιμορραγία μετά τον τοκετό, η οποία είναι η διαδικασία με την οποία ο οργανισμός αποβάλλει όλα τα εναπομείναντα υγρά, ενώ αναρρώνει. Η αιμορραγία της λοχείας είναι εκτεταμένη τις πρώτες 3 με 10 ημέρες και θυμίζει μια πολύ έντονη περίοδο. Με το πέρασμα των ημερών η ποσότητα σιγά σιγά μειώνεται και το χρώμα των κολπικών εκκρίσεων αλλάζει από βαθύ κόκκινο σε ανοιχτό κόκκινο και έπειτα σε ροζ, καφέ ή ανοιχτό κίτρινο. Ωστόσο, μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 6 εβδομάδες.

Είναι φυσιολογικό η αιμορραγία να είναι πιο έντονη ή και να υπάρχουν πόνοι περιόδου όταν υπάρχει σωματική δραστηριότητα ή κατά το θηλασμό, αφού ο θηλασμός βοηθάει τη μήτρα να συσπάται, επιστρέφοντας σιγά σιγά στο αρχικό της μέγεθος. Για τα λόχια υπάρχουν στην αγορά ειδικές σερβιέτες λοχείας, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη απορροφητικότητα.

Φροντίδα πιθανών ραμμάτων

Μετά το φυσιολογικό τοκετό, υπάρχει η πιθανότητα να χρειαστούν ράμματα, εάν προκύψει ρήξη περινέου (τραυματισμός στον ιστό γύρω από τον κόλπο και τον πρωκτό, ο οποίος μπορεί να συμβεί κατά τον τοκετό) ή να χρειαστεί να γίνει περινεοτομή [τομή στην περιοχή μεταξύ του κόλπου και του πρωκτού (περίνεο), η οποία επιτρέπει στο μωρό να περάσει με ασφάλεια από τον κόλπο].

Τα ράμματα που χρησιμοποιούνται σε αυτές τις περιπτώσεις είναι ειδικά και απορροφήσιμα από τον οργανισμό, μέσα σε 15-20 ημέρες.  Στο διάστημα αυτό, χρειάζεται να ακολουθηθούν συγκεκριμένες οδηγίες για τη φροντίδα και τον καθαρισμό της περιοχής, οι οποίες δίνονται πριν από την έξοδο από το μαιευτήριο. Συνοπτικά χρειάζεται η περιοχή να καθαρίζεται απαλά με ζεστό νερό και να στεγνώνεται πολύ καλά, ιδιαίτερα μετά τη χρήση της τουαλέτας και την αλλαγή των ειδικών σερβιετών λοχείας. Το ευτύχημα είναι ότι η περιοχή του περινέου είναι πλούσια σε αιμοφόρα αγγεία και για αυτό το λόγο επουλώνεται πολύ γρηγορότερα από άλλα σημεία του σώματος.

Επιπλέον, την επούλωση μπορεί να βοηθήσει η ξεκούραση σε ξαπλωτή θέση ανάσκελα ή στο πλάι. Όταν χρειάζεται η καθιστή θέση, προτείνεται να χρησιμοποιείται ένα μικρό μαξιλάρι ή μια μικρή τυλιγμένη πετσέτα κάτω από κάθε γλουτό, ώστε να μην πιέζεται η περιοχή. Τέλος, συστήνεται η εφαρμογή πάγου τυλιγμένου σε πετσέτα στην περιοχή για λίγα λεπτά.

Διάβασε περισσότερα για την περινεοτομή και τη ρήξη περινέου

Συμβουλές για τη χρήση της τουαλέτας

Μετά από την ένταση του φυσιολογικού τοκετού, πολλές γυναίκες φοβούνται να χρησιμοποιήσουν την τουαλέτα. Αυτό προκύπτει αφενός επειδή κατά κανόνα υπάρχει δυσκοιλιότητα τις πρώτες μέρες και παράλληλα μπορεί να μην επανέλθει αμέσως η αίσθηση της ανάγκης για ούρηση, και αφετέρου επειδή μπορεί να υπάρχουν ράμματα. Έτσι δημιουργείται αβεβαιότητα για το αν και κατά πόσο μπορούν να σφιχτούν, πώς θα καθαριστούν σωστά μετά κλπ. Στην περίπτωση της αφόδευσης, μια οδηγία που μπορεί να βοηθήσει είναι να κρατούν μια γάζα ή μια σερβιέτα λοχείας πάνω από τα ράμματα, ασκώντας ελάχιστη πίεση, ώστε να νιώθουν μεγαλύτερη σταθερότητα και σιγουριά.

Κατά την περίοδο της ανάρρωσης και λόγω της χαλάρωσης των μυών της λεκάνης και του περινέου, είναι αρκετά σύνηθες να υπάρχει μια ελαφριά ακράτεια σε ξαφνικές κινήσεις, βήξιμο ή γέλιο. Αυτό βελτιώνεται σταδιακά ξεκινώντας ασκήσεις ενδυνάμωσης του πυελικού εδάφους που μπορεί να δώσει ο γυναικολόγος.

Έναρξη της περιόδου και πιθανότητες εγκυμοσύνης

Μετά από μια εγκυμοσύνη, η περίοδος συνήθως επανέρχεται στις 5-6 εβδομάδες μετά τον τοκετό, ενώ μπορεί να καθυστερήσει αν η μητέρα κάνει αποκλειστικό θηλασμό. Πρακτικά, είναι πιθανή μια εγκυμοσύνη ήδη από την 3η εβδομάδα μετά τον τοκετό, αφού ο κύκλος της περιόδου επανέρχεται στα φυσιολογικά. Κατά κανόνα συστήνεται η αποφυγή των σεξουαλικών επαφών το λιγότερο μέχρι τις 6 εβδομάδες, ίσως και περισσότερο, ανάλογα με το αν υπάρχουν ράμματα και πως προχωράει η επούλωσή τους.

Η περίοδος της ανάρρωσης από έναν τοκετό ονομάζεται λοχεία, ενώ σύμφωνα με την πιο σύγχρονη ιατρική γνώση, το πρώτο τρίμηνο μετά τον τοκετό ονομάζεται 4ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης.

Για τις γυναίκες που γεννούν με καισαρική ή ήπια καισαρική, η ανάρρωση από αυτόν περιλαμβάνει 3 στάδια, κατά τα οποία βιώνουν διάφορες σωματικές δυσκολίες όπως η αιμορραγία (λόχια), η ανάρρωση από το χειρουργείο και η φροντίδα της καισαρικής τομής και η γενικότερη επαναφορά του σώματός τους στην προηγούμενη του κατάσταση, ενώ παράλληλα φροντίζουν ένα μικροσκοπικό πλασματάκι που χρειάζεται την προσοχή τους 24ώρες το 24ωρο.

Τι πρέπει να περιμένει μια νέα μητέρα κατά την ανάρρωσή της από τοκετό με καισαρική; Ενημερωθείτε συνοπτικά, διαβάζοντας παρακάτω:

Στάδια ανάρρωσης από τον τοκετό

Οι επαγγελματίες υγείας κατηγοριοποιούν την ανάρρωση από τοκετό σε 3 στάδια:

1. Το πρώτο στάδιο (acute phase) αφορά το πρώτο 24ωρο μετά τον τοκετό. Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό χρονικό όριο, μέσα στο οποίο οι λεχώνες παρακολουθούνται στενά από το ιατρικό προσωπικό του μαιευτηρίου, καθώς υπάρχει πιθανότητα να εμφανιστεί κάποια επείγουσα ιατρική κατάσταση, όπως η προεκλαμψία, αιμορραγία, θρόμβωση, κ.ά.
2. Το δεύτερο στάδιο (subacute phase) ξεκινάει από το πρώτο 24ώρο μετά τον τοκετό και διαρκεί μέχρι την 6η εβδομάδα. Σε αυτό το στάδιο, το σώμα έχει ξεκινήσει τη διαδικασία επαναφοράς του, ωστόσο χρειάζεται ακόμα πολλή προσοχή.  Η επάνοδος στην καθημερινή ρουτίνα πρέπει να γίνεται σταδιακά, τηρώντας τις οδηγίες του ιατρικού προσωπικού, όσον αφορά την προσωπική υγιεινή, τη φροντίδα της τομής, κλπ. Η επιλόχειος κατάθλιψη μπορεί να εμφανιστεί σε αυτό το στάδιο.
3. Το τρίτο στάδιο (delayed phase) ξεκινάει από τις 6 εβδομάδες και διαρκεί μέχρι και τους 6 μήνες μετά τον τοκετό. Αυτό είναι το χρονικό διάστημα όπου γίνονται εμφανείς οι σωματικές αλλαγές, καθώς το σώμα σταδιακά επιστρέφει στην πρότερή του κατάσταση.

Νοσηλεία στο μαιευτήριο

Μετά τον τοκετό με καισαρική, συνήθως η διάρκεια παραμονής στο μαιευτήριο είναι 2 – 4 ημέρες, ανάλογα με την κατάσταση της υγείας της μητέρας. Κατά τη διάρκεια της παραμονής γίνεται φροντίδα της τομής και δίνεται φαρμακευτική αγωγή για τη μείωση του πόνου. Το προσωπικό του μαιευτηρίου ενθαρρύνει τη μητέρα να αρχίσει να περπατάει και να φροντίζει τις ανάγκες του μωρού της, συμπεριλαμβανομένου και του θηλασμού, αν το επιθυμεί.

Αιμορραγία και κολπικές εκκρίσεις (λόχια)

Μετά τη γέννηση του μωρού της, κάθε γυναίκα βιώνει τα λόχια, δηλαδή τη φυσιολογική αιμορραγία μετά τον τοκετό, η οποία είναι η διαδικασία με την οποία ο οργανισμός αποβάλλει όλα τα εναπομείναντα υγρά. Η αιμορραγία της λοχείας είναι εκτεταμένη τις πρώτες 3 με 10 ημέρες και θυμίζει μια πολύ έντονη περίοδο. Με το πέρασμα των ημερών η ποσότητα σιγά σιγά μειώνεται και το χρώμα των κολπικών εκκρίσεων αλλάζει από βαθύ κόκκινο σε ανοιχτό κόκκινο και έπειτα σε ροζ, καφέ ή ανοιχτό κίτρινο. Ωστόσο, μπορεί να διαρκέσει μέχρι και 6 εβδομάδες.

Είναι φυσιολογικό η αιμορραγία να είναι πιο έντονη ή και να υπάρχουν πόνοι περιόδου όταν υπάρχει σωματική δραστηριότητα ή κατά το θηλασμό, αφού ο θηλασμός βοηθάει τη μήτρα να συσπάται, επιστρέφοντας σιγά σιγά στο αρχικό της μέγεθος. Για τα λόχια υπάρχουν στην αγορά ειδικές σερβιέτες λοχείας, οι οποίες έχουν μεγαλύτερη απορροφητικότητα.

Φροντίδα της τομής

Στην καισαρική, η τομή γίνεται στην περιοχή κάτω από την αρχή του εσώρουχου και είναι μια οριζόντια γραμμή μήκους 10-20 εκατοστών. Πριν από την έξοδο από το μαιευτήριο, το ιατρικό προσωπικό δίνει οδηγίες για τη φροντίδα και τον καθαρισμό της καισαρικής τομής. Αυτές οι οδηγίες συνήθως περιλαμβάνουν την προστασία της τομής από υγρά, τον ήπιο καθαρισμό και φροντίδα της, τη χρήση φαρδιών, άνετων και βαμβακερών ρούχων και εσωρούχων και την ενημέρωση για σημάδια που μπορεί να σημαίνουν ότι έχει μολυνθεί.

Τα ράμματα συνήθως απορροφώνται μέσα σε λίγες μέρες, ενώ η επούλωση της τομής επιτυγχάνεται περίπου στις 12 εβδομάδες. Για μερικούς μήνες η τομή έχει κοκκινωπό χρώμα (ή είναι πιο σκουρόχρωμη ή λευκή, αν πρόκειται για πιο μελαμψό δέρμα) και γι αυτό το λόγο είναι και πιο εμφανής. Όσο περνάει ο καιρός και με την κατάλληλη φροντίδα και προσοχή, το χρώμα της εξασθενεί και συχνά καλύπτεται από τρίχες.

Συμβουλές για τη χρήση της τουαλέτας

Μετά από τοκετό με καισαρική και την απομάκρυνση του καθετήρα, πολλές γυναίκες φοβούνται να χρησιμοποιήσουν την τουαλέτα. Αυτό προκύπτει αφενός επειδή κατά κανόνα υπάρχει δυσκοιλιότητα τις πρώτες μέρες και παράλληλα μπορεί να μην επανέλθει αμέσως η αίσθηση της ανάγκης για ούρηση, και αφετέρου επειδή μπορεί να υπάρχουν ράμματα. Έτσι δημιουργείται αβεβαιότητα για το αν και κατά πόσο μπορούν να σφιχτούν, πώς θα καθαριστούν σωστά μετά κλπ, δεδομένης και της δυσκολίας στην κίνηση λόγω της τομής. Στην περίπτωση της αφόδευσης, μια οδηγία μπορεί να βοηθήσει είναι να τοποθετούν ένα σκαμπό ή ένα κουτί κάτω από τα πόδια, όταν κάθονται στη λεκάνη, ώστε να ανέβουν τα γόνατα πάνω από το ύψος της λεκάνης και να κρατήσουν ίσια την πλάτη. Αυτή η στάση βοηθά να χαλαρώσει ο εντερικός σωλήνας.

Κατά την περίοδο της ανάρρωσης και λόγω της χαλάρωσης των μυών της λεκάνης και του περινέου, είναι αρκετά σύνηθες να υπάρχει μια ελαφριά ακράτεια σε ξαφνικές κινήσεις, βήξιμο ή γέλιο. Αυτό βελτιώνεται σταδιακά ξεκινώντας ασκήσεις ενδυνάμωσης του πυελικού εδάφους που μπορεί να δώσει ο γυναικολόγος.

Έναρξη της περιόδου και πιθανότητες εγκυμοσύνης

Μετά από μια εγκυμοσύνη, η περίοδος συνήθως επανέρχεται στις 5-6 εβδομάδες μετά τον τοκετό, ενώ μπορεί να καθυστερήσει αν η μητέρα κάνει αποκλειστικό θηλασμό. Πρακτικά, είναι πιθανή μια εγκυμοσύνη ήδη από την 3η εβδομάδα μετά τον τοκετό, αφού ο κύκλος της περιόδου επανέρχεται στα φυσιολογικά. Κατά κανόνα συστήνεται η αποφυγή των σεξουαλικών επαφών το λιγότερο μέχρι τις 6 εβδομάδες, ίσως και περισσότερο, ανάλογα με το αν υπάρχουν ράμματα και πως προχωράει η επούλωσή τους.

Η έννοια της πατρότητας έχει αρχίσει να αλλάζει τα τελευταία χρόνια, καθώς όλο και περισσότεροι άνδρες επιθυμούν και επιδιώκουν ενεργά να συμμετέχουν εξίσου στην εγκυμοσύνη και τη φροντίδα των παιδιών από τη γέννηση τους. Όμως πολλές φορές η φράση «Θα γίνω μπαμπάς» συνοδεύεται από άγχος για τον άγνωστο κόσμο της γονεϊκότητας. Για αυτό σε αυτό το άρθρο έχω φτιάξει ένα χρήσιμο οδηγό με τις σημαντικότερες συμβουλές για όλους τους νέους μπαμπάδες:

Υποστηρίξτε τη σύντροφό σας στην εγκυμοσύνη

Το πρώτο στάδιο της πατρότητας είναι η εγκυμοσύνη. Πολλοί σύντροφοι, ενώ έχουν την πρόθεση να είναι υποστηρικτικοί, δε γνωρίζουν ή δεν αισθάνονται σίγουροι για τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να βοηθήσουν. Γι αυτό το λόγο, η πρώτη και σημαντικότερη συμβουλή είναι η καλή επικοινωνία μεταξύ του ζευγαριού. Ως επόμενο στάδιο, η υποστήριξη της συντρόφου σας μπορεί να επιτευχθεί μέσα από την:

1. Ενημέρωση: Μάθετε όσα περισσότερα μπορείτε για την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, τις αλλαγές που προξενούν στο γυναικείο σώμα και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζουν συναισθηματικά και ψυχικά. Σημαντικές πηγές γνώσης αποτελούν αρχικά ο γυναικολόγος και η μαία που σας έχει αναλάβει, και έπειτα βιβλία εγκυμοσύνης, μαθήματα γονεϊκότητας και φυσικού τοκετού, αλλά και άλλοι νέοι γονείς.
2. Ενεργή συμμετοχή: Ζήστε μαζί με τη σύντροφό σας την εμπειρία. Συνοδέψτε τη στα ιατρικά ραντεβού και εξετάσεις, συζητήστε τις αποφάσεις που χρειάζεται να ληφθούν, μελετήστε το πλάνο τοκετού.

Διαβάστε περισσότερα για τους τρόπου με τους οποίους μπορείτε να στηρίξετε τη σύντροφό σας στην εγκυμοσύνη ΕΔΩ.

Μάθετε τα βασικά για τη φροντίδα του νεογέννητου

Η φροντίδα του νεογέννητου αποτελεί μια πηγή άγχους για πολλούς μπαμπάδες, καθώς αντιλαμβάνονται την ευαλωτότητα του νεογέννητου και νιώθουν πιο άπειροι σε σχέση με τις μητέρες. Γι αυτό το λόγο είναι σημαντικό να προετοιμαστείτε πριν τον τοκετό για όλα τα βασικά: από το πώς πρέπει να το κρατάτε, πως ηρεμεί και νανουρίζεται, πως να το ταΐζετε (αν χρειαστεί να φάει από μπιμπερό), πως χωνεύει, πώς του αλλάζουμε πάνα και πως κάνει μπάνιο.

Αμέσως μετά τον τοκετό είναι σημαντικό να ξεκινήσετε αμέσως να συμμετέχετε. Ρωτήστε τη σύντροφό σας, αλλά και τη μαία αυτές τις πρώτες μέρες να σας δείξουν βήμα προς βήμα όλα όσα πρέπει να ξέρετε. Με αυτό τον τρόπο θα μπορείτε να έχετε άμεση ενεργή εμπλοκή στη φροντίδα του μωρού σας.

Οργανώστε το σπίτι πριν το τοκετό

Η έλευση ενός μωρού στο σπίτι απαιτεί και ένα μεγάλο όγκο οικιακής εργασίας. Η δημιουργία ή η αναδιάταξη του παιδικού δωματίου, ώστε να στεγαστούν όλα όσα έχετε αγοράσει και είναι απαραίτητα για το μωρό, είναι από τα πρώτα που πρέπει να γίνουν.

Αμέσως μετά, είναι σημαντικό να καθαρίσετε καλά ολόκληρο το σπίτι, να κάνετε «γενική», καθώς με την έλευση του μωρού, ο χρόνος για τέτοιες εργασίες είναι μηδαμινός έως ανύπαρκτος. Αυτό είναι ένα κομμάτι που πολλοί νέοι γονείς αγνοούν, με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται πολύ την περίοδο της λοχείας.

Συμπληρωματικά, μια καλή ιδέα είναι να προγραμματίσετε το φαγητό για τουλάχιστον τις πρώτες 2 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Μπορείτε να μαγειρέψετε και να έχετε έτοιμες μερίδες στην κατάψυξη ή να συνεννοηθείτε με ένα οικείο πρόσωπο ή άτομο επί πληρωμή να σας παρέχει καθημερινά μαγειρεμένο φαγητό.

Συμφωνήστε για το πώς θα μοιράζονται οι δουλειές του σπιτιού και η φροντίδα του μωρού 

Η περίοδος της λοχείας, γνωστή και ως 4ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης,  είναι μια πολύ κουραστική σωματικά και ψυχικά για τις γυναίκες. Η ύπαρξη μιας συμφωνίας για το διαμοιρασμό των δουλειών στο σπίτι, των υποχρεώσεων και της φροντίδας του νεογέννητου, θα συμβάλλει στην όσο το δυνατό καλύτερη εμπειρία αυτής της περιόδου.

Καθώς το νεογέννητο θα σας κρατάει και τους δυο γονείς ξύπνιους, ο καλός προγραμματισμός σε σχέση με το ποιος θα το φροντίζει κάθε φορά, θα συμβάλλει στην ξεκούραση και των δύο γονιών. Φυσικά, όλα εξαρτώνται από το αν θα έχετε βοήθεια από κάποιο τρίτο άτομο, οικογενειακό ή φιλικό πρόσωπο, αν έχετε τη δυνατότητα να έχετε κάποιο άτομο επί πληρωμή, αν εργάζεστε και οι 2 ή μόνο εσείς και πόσες ώρες και αν το μωρό θηλάζει. Αυτό που ιδανικά θέλετε να επιτύχετε είναι να ασχολείστε με το μωρό σας για όσες ώρες βρίσκεστε στο σπίτι, ανάλογα με τις ανάγκες της μητέρας.

Μελετήστε για το πώς θα μπορέσετε να επιτύχετε μια ισορροπία μεταξύ εργασίας και οικογένειας

Στην Ελλάδα έχει θεσμοθετηθεί άδεια πατρότητας διάρκειας 14 ημερών. Ωστόσο, είναι γνωστό ότι, δυστυχώς, σε πολλά επαγγελματικά περιβάλλοντα δεν θεωρείται αναμενόμενο να την πάρετε. Συζητήστε 1-2 μήνες πριν το τοκετό με τους εργοδότες σας την πιθανότητα να μειωθεί για αυτούς του πρώτους μήνες ο όγκος εργασίας και οι επαγγελματικές υποχρεώσεις σας, ή να δουλέψετε εξ αποστάσεως ή με μειωμένο ωράριο, καθώς και το χρονοδιάγραμμα της άδειας πατρότητας. Κάποιοι νέοι μπαμπάδες αποφασίζουν να χρησιμοποιήσουν και μερικές από τις κανονικές ημέρες άδειας τους αμέσως μετά, ώστε να μείνουν λίγο περισσότερο με τη γυναίκα και του μωρό τους, αυτές τις πρώτες ιδιαίτερες μέρες.

Προετοιμαστείτε για τις αλλαγές

Η έλευση ενός μωρού αλλάζει τις καθημερινές συνθήκες, τη δυναμική του ζευγαριού, τις προτεραιότητες μέσα στο σπίτι και τις απαιτήσεις που υπάρχουν. Παράλληλα, η αποχή από το σεξ για όσο διάστημα προτείνει ο γυναικολόγος και το στρες της διαχείρισης της καθημερινότητας, συνήθως απομακρύνει τα ζευγάρια. Προσπαθήστε να περνάτε ποιοτικό χρόνο με τη σύντροφό σας ανά κάποιες μέρες, ώστε να μην χάνεται η υγιής επικοινωνία.