Ιατρικά Νέα

Η γέννηση ενός μωρού μπορεί να προκαλέσει μια ποικιλία έντονων συναισθημάτων, από ενθουσιασμό και χαρά, μέχρι φόβο και άγχος. Σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει ακόμα και σε κατάθλιψη. Η επιλόχειος κατάθλιψη είναι ένα συνηθισμένο ζήτημα, αφού υπολογίζεται ότι επηρεάζει 1 στις 10 γυναίκες μέσα σε ένα χρόνο από τον τοκετό.

Η επιλόχειος κατάθλιψη δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια αδυναμία της γυναίκας, ούτε ως κάτι που εκείνη δημιούργησε. Είναι απλώς μια  συνέπεια  της κύησης και του τοκετού, η οποία δεν επηρεάζει το σώμα της γυναίκας, αλλά τον ψυχισμό της. Εάν έχετε επιλόχειο κατάθλιψη, η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία μπορεί να σας βοηθήσει να διαχειριστείτε τα συμπτώματά σας και να σας βοηθήσει να συνδεθείτε καλύτερα με το μωρό σας.

Baby blues και επιλόχειος κατάθλιψη

Οι περισσότερες μαμάδες, ειδικά στην πρώτη τους εγκυμοσύνη, βιώνουν αυτό που ονομάζεται «baby blues». Το «baby blues», στα ελληνικά θα το ορίζαμε ως δυσφορία ή μελαγχολία. Εμφανίζεται συνήθως μέσα στις πρώτες 2-3 ημέρες μετά τον τοκετό και μπορεί να διαρκέσει έως και δύο εβδομάδες.

Το «baby blues» δεν πρέπει να συγχέεται με την επιλόχειο κατάθλιψη, καθώς αυτή είναι μια πιο μακροχρόνια κατάσταση, η οποία μπορεί να ξεκινήσει και κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και να συνεχιστεί μετά τον τοκετό.

Πώς ξεχωρίζουμε, λοιπόν, αυτές τις δύο καταστάσεις; Τα συμπτώματα του «baby blues» διαρκούν μόνο λίγες ημέρες έως 1-2 εβδομάδες μετά τη γέννηση του μωρού και μπορεί να περιλαμβάνουν: αλλαγές διάθεσης, άγχος, θλίψη, ευερεθιστότητα, μειωμένη συγκέντρωση, κλάμα, δυσκολία στον ύπνο, συναισθηματική φόρτιση, υπερένταση και διαταραχές στην όρεξη.

Συμπτώματα επιλόχειας κατάθλιψης

Η επιλόχειος κατάθλιψη μπορεί αρχικά να θεωρηθεί λανθασμένα ότι είναι «baby blues», αλλά τα συμπτώματα είναι εντονότερα, διαρκούν περισσότερο και επηρεάζουν την ικανότητα της μητέρας να φροντίσει το μωρό και να χειριστεί άλλες καθημερινές εργασίες. Τα συμπτώματα συνήθως αναπτύσσονται μέσα στις πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό, αλλά μπορεί να ξεκινήσουν νωρίτερα, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ή αργότερα, έως και ένα χρόνο μετά τη γέννηση του μωρού.

Τα συμπτώματα της επιλόχειου κατάθλιψης μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Επίμονη καταθλιπτική διάθεση
• Έντονες εναλλαγές της διάθεσης
• Συχνό έντονο κλάμα
• Δυσκολία στη σύνδεση με το μωρό
• Αποστασιοποίηση από οικογένεια και φίλους
• Διαταραχές στην όρεξη (απώλεια ή ένταση της)
• Αϋπνία, υπερβολικός ύπνος ή υπνηλία
• Υπερβολική κούραση ή απώλεια ενέργειας
• Απώλεια του ενδιαφέροντος και της ευχαρίστησης από αγαπημένες δραστηριότητες
• Ευερεθιστότητα και έντονος θυμός
• Αισθήματα ντροπής, ενοχής και ανικανότητας εκπλήρωσης του μητρικού ρόλου
• Απελπισία
• Μειωμένη ικανότητα καθαρής σκέψης, συγκέντρωσης ή λήψης αποφάσεων
• Ανησυχία
• Έντονο άγχος και κρίσεις πανικού
• Τρομακτικές σκέψεις όπως σκέψεις αυτοτραυματισμού, αυτοκτονίας ή βλάβης του μωρού

Πρόληψη της επιλόχειας κατάθλιψης

Κάθε νέα μαμά μπορεί να εμφανίσει επιλόχεια κατάθλιψη, ενώ μπορεί να αναπτυχθεί και  σε δεύτερη ή τρίτη εγκυμοσύνη, ακόμα και αν σε προηγούμενη δεν είχε εμφανιστεί. Οι πιθανότητες να αναπτύξει μια μητέρα επιλόχειο κατάθλιψη αυξάνονται αν:

• Υπάρχει ιστορικό κατάθλιψης ή επιλόχειου κατάθλιψης
• Το μωρό έχει προβλήματα υγείας ή αναπηρία
• Υπάρχει οικογενειακό ιστορικό κατάθλιψης, επιλόχειας κατάθλιψης ή άλλων ψυχικών νοσημάτων
• Η μητέρα έχει βιώσει πρόσφατα αγχωτικά γεγονότα, όπως κύηση υψηλού κινδύνου, επιπλοκές εγκυμοσύνης, άλλες παθήσεις ή απώλεια εργασίας.
• Υπάρχουν προβλήματα στη σχέση με τον σύζυγο / σύντροφο
• Υπάρχουν οικογενειακά ή οικονομικά προβλήματα
• Η εγκυμοσύνη ήταν απρογραμμάτιστη ή ανεπιθύμητη
• Η μητέρα έχει αδύναμο ή ανύπαρκτο σύστημα υποστήριξης από οικείους της
• Η μητέρα έχει διπολική διαταραχή
• Υπάρχουν δυσκολίες στο θηλασμό
• Η εγκυμοσύνη έφερε δίδυμα, τρίδυμα ή παραπάνω μωρά

Παρόλο που η πρόληψη της επιλόχειας κατάθλιψης δε μπορεί να εγγυηθεί την μη εμφάνιση της, είναι σημαντικό για τις εγκυμονούσες να διατηρούν έναν υγιεινό τρόπο ζωής και να έχουν ανθρώπους με τους οποίους μπορούν να μιλούν ελεύθερα και να απευθύνονται για υποστήριξη. Επιπλέον, μπορούν μέσα από μαθήματα προετοιμασίας τοκετού να γνωριστούν με γυναίκες και ζευγάρια που βρίσκονται στην ίδια φάση της ζωής. Ταυτόχρονα, είναι δεδομένο ότι ο γυναικολόγος είναι εκεί για να ακούσει προβληματισμούς και να συμβουλέψει ή να παραπέμψει σε κάποιον ειδικό. Τέλος, αν προϋπάρχει κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας, ο ειδικός ψυχικής υγείας συνεργάζεται με το γυναικολόγο και την ομάδα μητρότητας, ώστε να υπάρχει η καλύτερη δυνατή υποστήριξη.

Μύθοι για την επιλόχειο κατάθλιψη

Επειδή η επιλόχειος κατάθλιψη είναι ένα ζήτημα που συχνά αποκρύπτεται και δεν συζητείται εύκολα, υπάρχουν πολλοί μύθοι που την συνοδεύουν. Οι σημαντικότεροι είναι οι εξής:

• Είναι λιγότερο σοβαρή από άλλους τύπους κατάθλιψης. Στην πραγματικότητα, είναι τόσο σοβαρή όσο και άλλοι τύποι κατάθλιψης.
• Προκαλείται εξ ολοκλήρου από ορμονικές αλλαγές. Στην πραγματικότητα προκαλείται από πολλούς διαφορετικούς παράγοντες, όπως αναφέρθηκε παραπάνω.
• Περνάει γρήγορα. Στην πραγματικότητα μπορεί να επιμείνει για μήνες, αν αφεθεί χωρίς θεραπεία, ενώ σπανιότερα μπορεί να γίνει μακροχρόνιο πρόβλημα
• Επηρεάζει μόνο τις γυναίκες. Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με τις νεότερες έρευνες έως και 1 στους 10 νέους πατέρες/συντρόφους παθαίνουν κατάθλιψη μετά την απόκτηση μωρού.

Η κατάψυξη ωαρίων είναι ένα ζήτημα που απασχολεί όλο και περισσότερες νέες γυναίκες, οι οποίες με επισκέπτονται για να ενημερωθούν σχετικά με τη διαδικασία και να τους απαντήσω σε όλα τα ερωτήματα που έχουν.

Σε αυτό το άρθρο έχω συγκεντρώσει τις σημαντικότερες πληροφορίες και τις συχνότερες ερωτήσεις που μου κάνουν σε σχέση με την κατάψυξη ωαρίων.

Τι είναι η κατάψυξη ωαρίων;

Η κατάψυξη ωαρίων είναι ένας τρόπος διατήρησης της γονιμότητας μιας γυναίκας, ώστε να μπορεί να κάνει παιδιά στο μέλλον. Περιλαμβάνει τη συλλογή των ωαρίων μιας γυναίκας, την κατάψυξή τους και στη συνέχεια την απόψυξή τους, τη στιγμή που εκείνη το επιθυμεί, ώστε να γονιμοποιηθούν μέσω τεχνητής γονιμοποίησης.

Η κατάψυξη ωαρίων δημιουργήθηκε για να συμβάλλει στην αύξηση των πιθανοτήτων εγκυμοσύνης μιας γυναίκας, σε περίπτωση που δε μπορεί να τεκνοποιήσει με φυσικό τρόπο. Καθώς περνούν τα χρόνια, η ποιότητα και ο αριθμός των ωαρίων πέφτουν, γεγονός που μπορεί να συντελέσει στην υπογονιμότητα. Μέσω της κατάψυξης ωαρίων, κάθε γυναίκα που το κάνει, έχει πρόσβαση σε δικά της ωάρια, τα οποία είναι υψηλής ποιότητας, αφού έχουν συλλεχθεί σε νεότερη ηλικία.

Σε ποιες γυναίκες απευθύνεται η κατάψυξη ωαρίων και γιατί να κάνω; 

Η κατάψυξη ωαρίων απευθύνεται σε όλες τις γυναίκες, οι οποίες επιθυμούν να κάνουν παιδιά στο μέλλον, καθώς αποτελεί μια δικλείδα ασφαλείας για την πραγματοποίηση αυτής της επιθυμίας.

Μπορεί να θέλετε να καταψύξετε τα ωάρια εάν:

• Έχετε κάποια πάθηση, η θεραπεία της οποίας που μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητά σας, όπως ο καρκίνος.
• Έχετε κάποια γυναικολογική πάθηση που μπορεί να απαιτεί λαπαροσκοπική αφαίρεση των ωοθηκών, όπως καρκίνος των ωοθηκών, ενδομητρίωση, ινομυώματα, αδενομύωση και φλεγμονώδης νόσος της πυέλου.
• Έχετε πιθανότητες να αναπτύξετε πρόωρη ωοθηκική ανεπάρκεια (πρώιμη εμμηνόπαυση), λόγω κληρονομικότητας.
• Πρόκειται να κάνετε εξωσωματική γονιμοποίηση, άλλα δεν επιθυμείτε τη διατήρηση εμβρύων που δε χρησιμοποιήθηκαν στη θεραπεία, για προσωπικούς ηθικούς λόγους. Ή έχετε ολοκληρώσει έναν κύκλο εξωσωματικής γονιμοποίησης και επιθυμείτε να καταψύξετε τα ωάρια σας για μελλοντική χρήση.
• Σας απασχολεί μια πιθανή μείωση της γονιμότητας, αλλά δεν είστε έτοιμες να κάνετε παιδί ή δεν έχετε βρει τον κατάλληλο σύντροφο.

Ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείται για την κατάψυξη ωαρίων;

Η διαδικασία της λήψης ωαρίων είναι παρόμοια με αυτή που χρησιμοποιείται στην εξωσωματική γονιμοποίηση και διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες. Περιλαμβάνει τη λήψη φαρμάκων για την ενίσχυση της παραγωγής ωαρίων και την ωρίμανσή τους. Όταν είναι έτοιμα, συλλέγονται με μια διαδικασία που ονομάζεται ωοληψία, η οποία είναι σύντομη και ανώδυνη. Τα ωάρια λαμβάνονται διαμέσου του κόλπου.

Έπειτα, ακολουθώντας τα ιατρικά πρωτόκολλα, τα ωάρια υποβάλλονται στη διαδικασία κατάψυξης και αποθηκεύονται για μελλοντική χρήση. Ο αριθμός των ωαριών που μπορούν να συλλεχθούν με μια φορά εξαρτώνται από την ηλικία της γυναίκας και της αντίδρασής της στη φαρμακευτική αγωγή. Συνήθως συλλέγονται από 8 μέχρι 15 ωάρια.

Όταν αποφασίσει μια γυναίκα να τα χρησιμοποιήσει, τα ωάρια αποψύχονται και όσα έχουν επιβιώσει, εκχύονται με σπέρμα, όπως συμβαίνει στην εξωσωματική γονιμοποίηση. Το έμβρυο ή έμβρυα που θα προκύψουν μεταφέρονται στη γυναίκα έπειτα από μερικές ημέρες.

Έχω απόλυτο έλεγχο στο τι θα συμβεί στα ωάρια μου;

Πριν ξεκινήσετε τη διαδικασία θα συμπληρώσετε έντυπα συγκατάθεσης, τα οποία ορίζουν ρητά τον τρόπο με τον οποίο μπορούν να χρησιμοποιηθούν τα ωάρια. Οι αποφάσεις που χρειάζεται να λάβετε για τη χρήση των ωαρίων είναι:

• Πόσο καιρό θα φυλάσσονται τα ωάρια. Στην Ελλάδα αυτή τη στιγμή ο νόμος ορίζει  μπορούν να διατηρηθούν μέχρι 10 χρόνια.
• Αν μπορούν τα ωάρια να δοθούν σε άλλη γυναίκα ή να χρησιμοποιηθούν για ερευνητικούς ή εκπαιδευτικούς σκοπούς, σε περίπτωση όπου δε χρησιμοποιηθούν.
• Τι θα συμβεί σε περίπτωση θανάτου ή σοβαρής ασθένειας, που περιλαμβάνει αδυναμία λήψης αποφάσεων.

Μια από τις πιο ιδιαίτερες, συγκινητικές και μοναδικές στιγμές μιας εγκυμοσύνης είναι όταν η έγκυος αισθάνεται  το έμβρυο να κουνιέται για πρώτη φορά. Οι περισσότερες εγκυμονούσες θυμούνται, ακόμα και μετά από πολλά χρόνια, τι έκαναν ή που βρίσκονταν τη στιγμή που ένιωσαν το μωρό τους να κουνιέται.

Για κάποιες γυναίκες η αίσθηση των κινήσεων του μωρού τους είναι ανακουφιστική, καθώς νιώθουν ότι είναι μια ένδειξη το μωρό είναι καλά. Για μερικές άλλες οι κινήσεις του μωρού μπορεί να είναι μια πηγή άγχους, καθώς δεν ξέρουν πως πρέπει να τις ερμηνεύσουν, αν είναι κάτι φυσιολογικό ή αν το μωρό είναι ανήσυχο, υποδεικνύοντας ότι υπάρχει πρόβλημα.

Σε αυτό το άρθρο θα αναλύσουμε πότε είναι φυσιολογικό να κινείται το έμβρυο, τι μπορούν οι έγκυες να κάνουν για να κινηθεί το μωρό, ιδιαίτερα αν δεν το έχει κάνει για μεγάλο διάστημα, και να δώσουμε συμβουλές για τη διαχείριση του άγχους σε σχέση με αυτό το ζήτημα.

Πότε θα νιώσω το μωρό μου να κινείται για πρώτη φορά;

Κατά μέσο όρο, οι μαμάδες αισθάνονται κάποιου είδους εμβρυϊκή κίνηση μεταξύ των 20 και 22 εβδομάδων. Ωστόσο, η έναρξη των κινήσεων μπορεί να επηρεαστεί από ορισμένους παράγοντες, όπως το μέγεθος του εμβρύου, τη θέση του πλακούντα και του εμβρύου και το αν πρόκειται για την πρώτη σας εγκυμοσύνη. Αν δεν είναι η πρώτη σας εγκυμοσύνη, αξίζει να θυμάστε ότι κάθε εγκυμοσύνη είναι διαφορετική. Το πότε νιώσατε για πρώτη φορά το μωρό σας σε προηγούμενη ή προηγούμενες εγκυμοσύνες δεν είναι ενδεικτικό του τι θα συμβεί σε αυτή. Επιπλέον, έχοντας την εμπειρία μιας προηγούμενης εγκυμοσύνης μπορεί να αναγνωρίσετε τις κινήσεις του μωρού σας νωρίτερα.

Πώς θα καταλάβω ότι το μωρό μου κουνιέται και ποια είναι η αίσθηση της κίνησης ενός εμβρύου;

Στην αρχή η κίνηση που κάνει το έμβρυο είναι πολύ μικρή. Η αίσθηση της περιγράφεται από πολλές μαμάδες ως φτερούγισμα, αίσθηση παρόμοια με το σφυγμό ή το σφίξιμο ενός μύ. Για αυτό το λόγο είναι πιθανό στην αρχή να μην το καταλάβετε. Αργότερα οι κινήσεις του εμβρύου γίνονται όλο και πιο δυνατές και μπορεί φτάσουν να έχουν την αίσθηση ενός χτυπήματος, μιας κλωτσιάς ή μιας «σουβλιάς». Φυσικά, αυτό δε σημαίνει ότι κάθε φορά που το μωρό κινείται, η κίνηση θα έχει την ίδια ένταση ή αίσθηση.

Πόσο συχνά πρέπει να νιώθω το μωρό μου να κουνιέται;

Οι εμβρυϊκές κινήσεις είναι τυχαίες, χωρίς κάποια συστηματικότητα ή συγκεκριμένη συχνότητα,  μέχρι τις 28-32 εβδομάδες. Στο 3ο τρίμηνο, το έμβρυο αναπτύσσει ένα μοτίβο στις κινήσεις του. Το γεγονός αυτό σχετίζεται τόσο με το πρόγραμμα ύπνου που αναπτύσσει το έμβρυο, όσο και με την επίγνωση των κινήσεων που αναπτύσσουν οι μαμάδες.

Πώς μπορώ να βοηθήσω το έμβρυο να κινηθεί; 

Αρχικά, το πόσο συχνά είναι φυσιολογικό να νιώθετε ή να μη νιώθετε το μωρό σας είναι μια πληροφορία που μπορεί να δοθεί μόνο από το γυναικολόγο που παρακολουθεί μια εγκυμοσύνη, και μόνο κατά το 3ο τρίμηνο της. Αν υπάρχει έλλειψη κινήσεων ή νιώθετε ότι το μωρό είναι πολύ περισσότερο δραστήριο από ότι συνήθως, συνίσταται να επικοινωνήσετε με το γιατρό σας.

Συνήθως, τα έμβρυα κουνιούνται περισσότερο όταν είστε καθιστή ή ξαπλωμένη. Σε αυτές τις θέσεις το σώμα είναι σε ηρεμία, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζετε λιγότερα ερεθίσματα και να αναγνωρίζετε ευκολότερα τις εμβρυϊκές κινήσεις. Αν γυμνάζεστε, θα διαπιστώσετε ότι το έμβρυο ανταποκρίνεται με κίνηση και κατά την άσκηση.

Αν διαπιστώσετε ότι, μετά από μια κουραστική μέρα, δεν έχετε νιώσει κίνηση, δώστε στο σώμα σας χρόνο να ξεκουραστεί. Άν αυτό δεν λειτουργήσει, μπορείτε να δοκιμάσετε τα εξής:

• Καταναλώστε κάτι γλυκό, όπως χυμό ή κάποιο κρύο ρόφημα
• Χαϊδέψτε, ζουλήξτε ή ασκείστε ελαφριά πίεση στην κοιλιά σας
• Κάντε γυμναστική ή περπατήστε
• Αλλάξτε θέση (για παράδειγμα από ξαπλωτή, καθιστή)
• Μιλήστε στο μωρό σας ή βάλτε μουσική
• Φωτίστε με ένα φακό την κοιλία σας

Μπορεί να νιώσετε μειωμένη κίνηση όταν έχετε κάνει έντονη σωματική κίνηση, για παράδειγμα όταν έχετε σεξουαλική επαφή, και όταν είστε κοντά στην ημερομηνία τοκετού, συνεπώς το έμβρυο είναι αρκετά μεγάλο και έχει πάρει τη θέση τοκετού.

Αγχώνομαι πάρα πολύ όταν το μωρό μου να κουνιέται. Τι μπορώ να κάνω για να το ξεπεράσω;

Το άγχος είναι ένα συναίσθημα που είναι πολύ συχνό στην εγκυμοσύνη, και εντείνεται σε περιπτώσεις όπου υπάρχει ιστορικό αποβολών, υπογονιμότητας, παθήσεων στην εγκυμοσύνη ή άλλων προβλημάτων υγείας. Παρόλο που είναι φυσιολογικό σε ένα βαθμό να υπάρχει άγχος, μπορείτε πάντοτε να απευθυνθείτε σε ειδικούς ψυχικής υγείας, αν νιώθετε ότι δυσκολεύεστε να το διαχειριστείτε. Πέραν αυτού είναι σημαντικό να έχετε ένα σύντροφο που να σας στηρίζει σε αυτή τη διαδικασία, αλλά και ανθρώπους στους οποίους να μπορείτε να μιλήσετε για ό,τι σας απασχολεί. Αυτοί οι άνθρωποι μπορεί να είναι φίλοι, συγγενείς και, φυσικά ο γυναικολόγος που σας παρακολουθεί.

Διαβάστε περισσότερα για τη διαχείριση του άγχους στην εγκυμοσύνη πατώντας ΕΔΩ.