Το ενδομήτριο σπείραμα ή ενδομήτριο σπιράλ (IUD) είναι ένας τρόπος αντισύλληψης που χρησιμοποιείται από γυναίκες. Πρόκειται για μια κατασκευή σε σχήμα Τ, ύψους περίπου 3 εκατοστών, φτιαγμένη είτε από ειδικό πλαστικό και χαλκό, είτε μόνο από ειδικό εύκαμπτο πλαστικό, που τοποθετείται μέσα στην κοιλότητα της μήτρας, αποκλειστικά και μόνο από γυναικολόγο.

Είδη ενδομήτριου σπειράματος

Υπάρχουν 2 είδη ενδομήτριου σπειράματος (IUD), τα οποία παρόλο που έχουν το ίδιο σχήμα, λειτουργούν τελείως διαφορετικά:

• Σπιράλ χαλκού

Ονομάζεται έτσι, ακριβώς επειδή ο κεντρικός άξονας του τυλίγεται από ένα εξαιρετικά λεπτό σπιράλ από χαλκό. Ο χαλκός έχει την ιδιότητα να αποτρέπει το σπέρμα από το να φτάσει στο ωάριο και να το γονιμοποιήσει και ταυτόχρονα να εμποδίζει το ενδομήτριο να προετοιμαστεί για την εμφύτευση του ζυγωτού.

Δεν περιέχει ορμόνες και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από γυναίκες που αντιμετωπίζουν παθήσεις οι οποίες καθιστούν απαγορευτική τη χρήση αντισυλληπτικών χαπιών, όπως η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) και η θρομβοφιλία. Επιπλέον, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως μορφή επείγουσας αντισύλληψης.  

• Ορμονικό σπιράλ

Λειτουργεί απελευθερώνοντας σταδιακά πολύ μικρές ποσότητες της ορμόνης προγεστερόνης στην μήτρα, επηρεάζοντας το ενδομήτριο να προετοιμαστεί για την εμφύτευση του ζυγωτού. Ταυτόχρονα, εμποδίζει το σπέρμα να φτάσει στο ωάριο και να το γονιμοποιήσει. Εξαιτίας της ορμόνης που απελευθερώνει, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα η περίοδος να γίνει πιο «ελαφριά», δηλαδή να διαρκεί λιγότερες μέρες, να αποβάλλεται μικρότερη ποσότητα αίματος ή να είναι πιο ήπια τα συμπτώματα, ενώ σε μερικές περιπτώσεις οι περίοδοι σταματούν εντελώς.

Μπορεί να αποτελέσει μέρος της θεραπείας για την εμμηνόπαυση, την ενδομητρίωση και άλλων διαταραχών περιόδου. Σύμφωνα με ορισμένες μελέτες, διαφαίνεται ότι κάποιες μάρκες μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου του ενδομητρίου, όπως επίσης και της φλεγμονώδους νόσου της πυέλου (PID).

Πώς τοποθετείται το ενδομήτριο σπείραμα –  Διαδικασία τοποθέτησης 

Η τοποθέτηση του σπιράλ είναι μια σύντομη διαδικασία, η οποία διαρκεί 5-20 λεπτά και γίνεται ιδανικά στις τελευταίες ημέρες της περιόδου. Πριν από την τοποθέτηση του, ιδιαίτερα αν ο γυναικολόγος δε γνωρίζει το ιατρικό σας ιστορικό, μπορεί να προτείνει τεστ ΠΑΠ και καλλιέργεια κολπικού υγρού, για τη διερεύνηση πιθανών λοιμώξεων ή τεστ εγκυμοσύνης.

Πριν από την τοποθέτηση είναι σημαντικό να συζητήσετε με τον γυναικολόγο την αντοχή σας στην ενόχληση ή τον πόνο που μπορεί να νιώσετε κατά την τοποθέτηση. Συνήθως, ο τρόπος αντιμετώπισης είναι είτε η εκ των προτέρων λήψη αναλγητικών, είτε η τοπική αναισθησία και σε ειδικές περιπτώσεις υπό γενική αναισθησία τύπου μέθη.

Η τοποθέτηση γίνεται με παρόμοιο τρόπο όπως το τεστ ΠΑΠ: αφού ξαπλώσετε στο ιατρικό κρεββάτι, τοποθετήσετε τα πόδια σας ανοιχτά και λυγισμένα και χαλαρώσετε, όσο είναι δυνατόν, ο γιατρός τοποθετεί τον κολποδιαστολέα. Αν έχετε συμφωνήσει σε τοπική αναισθησία, αυτή γίνεται πριν την τοποθέτηση του κολποδιαστολέα. Έπειτα, προχωράει με προσοχή στη τοποθέτηση του σπειράματος στην μήτρα διαμέσου του τραχήλου. Το σπείραμα αρχικά είναι διπλωμένο και ανοίγει σε σχήμα Τ, μόλις φτάσει στην σωστή θέση. Ταυτόχρονα τα δύο μαλακά νήματα που υπάρχουν στο κάτω μέρος, απλώνονται, φτάνοντας στο πάνω μέρος του τραχήλου, από όπου ο ιατρός μπορεί να ελέγχει αν βρίσκεται στη σωστή θέση.

Μετά την τοποθέτηση μπορεί να βιώσετε κάποιες παρενέργειες όπως περιορισμένη κολπική αιμορραγία, πόνους περιόδου ή πόνους στην μέση. Αυτές φυσιολογικά υποχωρούν μέσα στην ίδια μέρα ή μέσα σε λίγες μέρες.

Πλεονεκτήματα ενδομήτριου σπιράλ

Τα πλεονεκτήματα του ενδομήτριου σπειράματος (IUD) μπορούν να συνοψιστούν στα εξής:

• Έχει 99% ποσοστό επιτυχίας
• Λειτουργεί άμεσα μετά την τοποθέτηση
• Προσφέρει μακροχρόνια προστασία (3-10 χρόνια, ανάλογα με το είδος)
• Αποτελεί μια οικονομική λύση αντισύλληψης, δεδομένης της αποτελεσματικότητας του σε βάθος χρόνου
• Αφαιρείται σε περίπτωση που αλλάξει η επιθυμία για τεκνοποίηση, χωρίς παρενέργειες σε σχέση με τη γονιμότητα
• Δεν απαιτεί πρόγραμμα ή συγκεκριμένες δράσεις για να λειτουργήσει (πχ. σωστή περιοδική λήψη αντισυλληπτικών χαπιών)
• Είναι ασφαλής η χρήση του κατά την περίοδο του θηλασμού
• Μπορεί να τοποθετηθεί μετά από τοκετό
• Μπορεί να τοποθετηθεί μετά από αποβολή ή εξωμήτρια κύηση

Σε ποιες περιπτώσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ενδομήτριο σπείραμα;

Το ενδομήτριο σπείραμα (IUD) δε συνίσταται ως μέθοδος αντισύλληψης σε περιπτώσεις όπου υπάρχει:

• Εγκυμοσύνη ή πιθανότητα (επιθυμητής) εγκυμοσύνης
• Ανεξήγητη κολπική αιμορραγία
• Ουρολοίμωξη
• Μόλυνση από Σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα
• φλεγμονώδους νόσου της πυέλου (PID)
• Μυκητιασική ή επαναλαμβανόμενη κολπίτιδα
• Πιθανότητα καρκίνου του ενδομητρίου ή του τραχήλου της μήτρας
• Ανωμαλίες της μήτρας
• Αλλεργία στον χαλκό (για το σπιράλ χαλκού)
• Παθήσεις που δεν επιτρέπουν τη λήψη ορμονών (για το ορμονικό σπιράλ)

Οι κολπικές εκκρίσεις είναι μια φυσιολογική και καθημερινή λειτουργία του γυναικείου σώματος. Παρόλα αυτά, σε πολλές γυναίκες δημιουργούν αμηχανία ή ντροπή, επειδή έχουν συνδεθεί με την έλλειψη καθαριότητας της ευαίσθητης περιοχής ή την ύπαρξη παθήσεων όπως τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ). Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις οι κολπικές εκκρίσεις απλά εκτελούν το ρόλο τους ως μέσου καθαρισμού και λίπανσης του κόλπου, απόρριψης και καταπολέμησης βακτηρίων και μολύνσεων.

Κολπικές εκκρίσεις και περίοδος – Πώς είναι τα φυσιολογικά κολπικά υγρά;

Η συμμετοχή των κολπικών εκκρίσεων στη διαδικασία της περιόδου, της σεξουαλικής επαφής και της εγκυμοσύνης είναι ιδιαίτερα σημαντική. Το χρώμα, η σύσταση και η ποσότητά τους μπορεί να αλλάζει κατά τις διαφορετικές φάσεις της εμμήνου ρύσεως. Πιο συγκεκριμένα:

• Αρχή του κύκλου (1-5 ημέρα): Οι εκκρίσεις είναι συνήθως κόκκινου (ανοιχτού ή σκούρου χρώματος) ή καφεκόκκινες.
• Μετά την περίοδο (6-14 ημέρα): Μπορεί να παρατηρηθούν μειωμένες κολπικές εκκρίσεις. Καθώς το ωάριο αρχίζει να ωριμάζει, γίνονται θολές, λευκού ή κίτρινου χρώματος και κάποιες φορές κολλώδης.
• Πριν την ωορρηξία (14–25 ημέρα): Οι εκκρίσεις έχουν σύσταση σαν ασπράδι αυγού. Μετά την ωορρηξία, επανέρχονται στην προηγούμενη κατάσταση.
• Πριν την περίοδο (25–28 ημέρα): Οι εκκρίσεις μειώνονται.

Φυσικά, η ποσότητα των κολπικών εκκρίσεων διαφέρουν από γυναίκα σε γυναίκα, ενώ αλλάζουν και ανάλογα με την ηλικία. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η αύξηση των κολπικών εκκρίσεων είναι απόλυτα φυσιολογική. Αυτό συμβαίνει αφενός επειδή το σώμα θωρακίζεται, ώστε να αποτρέψει λοιμώξεις από το να φτάσουν στη μήτρα και αφετέρου εξαιτίας των αυξημένων επιπέδων προγεστερόνης. Κατά την εμμηνόπαυση, οι κολπικές εκκρίσεις μειώνονται, δημιουργώντας πρόβλημα κολπικής ξηρότητας. Η κολπική ξηρότητα, μπορεί επίσης να προκύψει και από άλλους παράγοντες όπως η φαρμακευτική αγωγή για υπογονιμότητα, ενδομητρίωση ή καρκίνο (χημειοθεραπείες), η κατάθλιψη και το άγχος.

Πότε τα κολπικά υγρά δεν είναι φυσιολογικά;

Αλλαγές στο χρώμα, την υφή, την οσμή ή την ποσότητα των συνηθισμένων κολπικών εκκρίσεων μπορεί να υποδεικνύουν την ύπαρξη κάποιας μόλυνσης ή λοίμωξης.

Αν οι εκκρίσεις είναι άσπρες και έχουν σύσταση σαν τυρί cottage ή συνοδεύονται από δυσάρεστη και έντονη μυρωδιά, μπορεί να υποδεικνύουν μόλυνση.

Αν οι εκκρίσεις είναι γκρί, μπορεί να πρόκειται για μια συχνή βακτηριακή λοίμωξη που ονομάζεται βακτηριακή κόλπωση ή κολπίτιδα Gardnerella.

Αν οι εκκρίσεις είναι ροζ, συνήθως είναι φυσιολογικές και συνδέονται με την έναρξη της περιόδου, την ωορρηξία, την εμφύτευση του ζυγωτού στη μήτρα (έναρξη της εγκυμοσύνης) ή μικροτραυματισμούς στον τράχηλο ή τον κόλπο κατά τη διάρκεια του σεξ.

Αν οι εκκρίσεις είναι κόκκινες και εμφανίζονται ανάμεσα στις περιόδους ή μετά τη σεξουαλική επαφή, τότε μπορεί να υποδεικνύουν παθήσεις όπως πολύποδες μήτρας, σπανιότερα καρκίνο του τραχήλου της μήτρας ή του ενδομήτριου.

Αν οι εκκρίσεις είναι πράσινου ή έντονου κίτρινου χρώματος, συνήθως πρόκειται για κάποιο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα ή βακτηριακή κολπίτιδα.

Ποιες παθήσεις μπορούν να αλλοιώσουν τις κολπικές εκκρίσεις;

Οι κολπικές εκκρίσεις μπορούν να προκληθούν από διάφορες αιτίες. Οι πιο συνηθισμένες είναι παθήσεις όπως:

• Η μυκητιασική κολπίτιδα
• Η βακτηριακή κολπίτιδα
• Τα Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενα Νοσήματα (ΣΜΝ), όπως ο ιός HIV (AIDS), τα χλαμύδια και οι τριχομονάδες
• Η ατροφία του κόλπου (ατροφική κολπίτιδα) κατά την εμμηνόπαυση
• Οι πολύποδες μήτρας
• Ο γυναικολογικός καρκίνος (καρκίνος του αιδοίου, καρκίνος των ωοθηκών, καρκίνος του τραχήλου της μήτρας, καρκίνος του ενδομήτριου)

Επιπλέον, ασυνήθιστες αλλαγές στις κολπικές εκκρίσεις μπορούν να επιφέρουν και καταστάσεις όπως:

• Ένα ταμπόν που έχει ξεχαστεί μέσα στον κόλπο για περισσότερη ώρα από το φυσιολογικό
• Ερεθισμοί, αλλεργικές αντιδράσεις και εξανθήματα από σαπούνια, απορρυπαντικά, λιπαντικά και κρέμες
• Η χρήση αντισυλληπτικών χαπιών
• Η λήψη αντιβιοτικών
• Οι κολπικές πλύσεις
• Ο σακχαρώδης διαβήτης για τον οποίο δε λαμβάνεται φαρμακευτική αγωγή

Πότε πρέπει να επισκεφτώ γυναικολόγο για τις κολπικές εκκρίσεις;

Συνοψίζοντας τα παραπάνω, συνίσταται η επίσκεψη σε γυναικολόγο όταν οι κολπικές εκκρίσεις εμφανίζουν αλλαγές στην οσμή, το χρώμα ή και τη σύσταση τους. Μαζί με αυτές τις αλλαγές, η επίσκεψη γίνεται επιτακτική όταν συντρέχουν και ένα ή περισσότερα από τα παρακάτω συμπτώματα:

• Κολπικό κνησμό (φαγούρα)
• Πόνο ή δυσφορία γενικά ή και κατά τη διάρκεια της σεξουαλικής επαφής και της ούρησης
• Οίδημα (πρήξιμο) ή ερυθρότητα του κόλπου ή του αιδοίου
• Αιμορραγία μετά το σεξ, στην εμμηνόπαυση, ανάμεσα στις περιόδους ή κατά την ούρηση
• Κακοσμία που θυμίζει ψάρι ή μαγιά
• Εξανθήματα, δερματικές αλλοιώσεις, φουσκάλες ή πληγές γύρω από τα γεννητικά όργανα ή τον πρωκτό
• Κονδυλώματα γύρω από τα γεννητικά όργανα, τον πρωκτό, το στόμα ή το λαιμό