Η ψυχική υγεία και η γυναικολογία αποτελούν δύο τομείς της ιατρικής που μέχρι πολύ πρόσφατα αντιμετωπίζονταν ξεχωριστά. Μολαταύτα, τα τελευταία χρόνια αναδεικνύεται ολοένα και περισσότερο ο στενός τους δεσμός. Οι ορμονικές αλλαγές που σχετίζονται με τον κύκλο της ζωής των γυναικών (εφηβεία, εγκυμοσύνη, λοχεία, κλιμακτήριο, εμμηνόπαυση) έχουν αποδεδειγμένα σημαντικό αντίκτυπο στην ψυχική υγεία των γυναικών. Παράλληλα, ζητήματα όπως η γονιμότητα, η ενδομητρίωση, ή ο χρόνιος πόνος που σχετίζεται με γυναικολογικές παθήσεις μπορούν να επιδεινώσουν την ψυχική υγεία.
Η πολυδιάστατη σχέση μεταξύ ψυχικής υγείας και γυναικολογίας, θα μπορούσε να αποτελεί το περιεχόμενο μιας πληθώρας άρθρων. Συνοπτικά, οι βασικότερες συνδέσεις μεταξύ των δύο επιστημών κινούνται γύρω από τους παρακάτω άξονες:
1.Η εμπειρία της γυναικολογικής εξέτασης και ψυχική υγεία
Η γυναικολογική εξέταση είναι δεδομένο ότι είναι μια άβολη διαδικασία. Ωστόσο, μερικές γυναίκες βιώνουν τόσο άγχος και αμηχανία, που συνεχώς την αναβάλλουν, με ό,τι συνέπειες μπορεί αυτό να έχει για την υγεία τους.
Αυτή η συναισθηματική αντίδραση είναι πολλές φορές απόλυτα δικαιολογημένη λόγω παλαιότερων εμπειριών, είτε με άλλους γιατρούς, είτε εξαιτίας ιστορικού σεξουαλικής κακοποίησης.
Γι αυτό το λόγο, η γυναικολογική φροντίδα οφείλει να είναι συνώνυμη της ενσυναίσθησης και της ευαισθησίας. Η σχέση που θα αναπτύξει μια γυναίκα με τον γυναικολόγο της ξεκινάει να χτίζεται από τα πρώτα λεπτά της γνωριμίας. Θέτοντας πάντοτε ως πυρήνα την εμπιστοσύνη, απαιτεί συνεχή κατανόηση στην ασθενή, τη δημιουργία ενός διαύλου ανοιχτής επικοινωνίας, όπως επίσης και να δοθεί χρόνος για τη συμβουλευτική, ιδιαίτερα αν πρέπει να παρθούν σημαντικές αποφάσεις, όπως μια επέμβαση.
2. Ορμονικές αλλαγές, περίοδος και ψυχική υγεία
Ο γυναικείος οργανισμός εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις ορμονικές διακυμάνσεις που προκύπτουν από τον κύκλο της περιόδου. Αυτές οι ορμονικές διακυμάνσεις είναι δεδομένο ότι μπορούν να έχουν επιπτώσεις στην ψυχική υγεία των γυναικών με διάφορους τρόπους, όπως οι μεταπτώσεις διάθεσης, το Προεμμηνορρυσιακό Σύνδρομο (PMS) και η Προεμμηνορρυσιακή Δυσφορική Διαταραχή (PMDD). Αλλαγές στην ψυχική υγεία μπορούν επίσης να εμφανιστούν και στην εφηβεία, με την έναρξη της περιόδου και κατά την εμμηνόπαυση.
Οι ορμονικές διακυμάνσεις επηρεάζουν την αντίληψη του πόνου: στην ωχρινική φάση, λόγω της αυξημένης προγεστερόνης, υπάρχει μεγαλύτερη ανοχή στον πόνο, ενώ στην ωοθυλακική φάση, υπάρχει αυξημένη ευαισθησία στον πόνο. Κατά συνέπεια, σε περιπτώσεις γυναικολογικών παθήσεων, όπως η ενδομητρίωση, ο πόνος και τα συνακόλουθα συμπτώματα επιδεινώνονται.
3. Γυναικολογικές παθήσεις και ψυχολογικές επιπτώσεις
Όσες γυναίκες πάσχουν από κάποια γυναικολογική πάθηση, αντιμετωπίζουν χρόνιο πόνο και άλλα συμπτώματα όπως κόπωση. Αυτή η συνθήκη έχει επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και την ψυχική υγεία τους. Το άγχος και η κατάθλιψη συνοδεύουν πολύ συχνά γυναίκες με παθήσεις όπως:
Παράλληλα, ως γυναικολόγοι, καλούμαστε να σταθούμε στο πλευρό ασθενών, οι οποίες, εξαιτίας σοβαρών καταστάσεων μπορεί να βιώνουν μια ματαίωση με ήπιες ή σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις. Τέτοιες περιπτώσεις είναι γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε λαπαροσκόπηση, ρομποτική χειρουργική ή άλλο χειρουργείο για υστερεκτομή ή μαστεκτομή, που βιώνουν πρόωρη εμμηνόπαυση ή υπογονιμότητα (είτε υποβάλλονται σε θεραπεία γονιμότητας, είτε όχι). Οι περισσότερες από αυτές τις γυναίκες βιώνουν μια απώλεια, η οποία μπορεί να δημιουργήσει ή και να εντείνει ένα ψυχικό τραύμα.
Τέλος, υπάρχουν κάποιες περιπτώσεις όπου μια κατάσταση μπορεί να έχει ψυχολογικές ρίζες και να έπεται των ψυχολογικών ζητημάτων, όπως πχ. οι σεξουαλικές δυσλειτουργίες.
4. Εγκυμοσύνη, τοκετός και ψυχική υγεία
Όλη η διαδικασία της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της λοχείας αποτελεί μια περίοδο κατά την οποία η ψυχική υγεία μπορεί να δοκιμαστεί. Προετοιμάζοντας τον ερχομό ενός μωρού στον κόσμο, ιδιαίτερα αν πρόκειται για το πρώτο παιδί, οι μέλλουσες μητέρες γεμίζουν με άγχος, για το πώς θα ανταποκριθούν στο νέο τους ρόλο και τις κοινωνικές απαιτήσεις. Επιπλέον, η περίοδος της εγκυμοσύνης μπορεί να έχει ψυχολογικά σκαμπανεβάσματα, ανάλογα με τις δυσκολίες που εμφανίζονται στην εγκυμοσύνη.
Ο τοκετός αποτελεί μια έντονη εμπειρία και χρειάζεται αρκετά καλή διαχείριση του πόνου. Πέρα από τις συσπάσεις, μπορεί να προκύψει ανάγκη για ράμματα (στην περινεοτομή και στην καισαρική τομή).
Μετά τον τοκετό, η ψυχική ανθεκτικότητα των μαμάδων δοκιμάζεται, καθώς προσπαθούν να βρουν τις ισορροπίες τους και να συνηθίσουν τις αλλαγές που υπάρχουν στο σώμα τους μέσα σε αυτό το 4ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Η γέννηση ενός μωρού μπορεί να προκαλέσει όχι μόνο ενθουσιασμό και χαρά, αλλά και φόβο και άγχος, οδηγώντας σε τοκοφοβία ή επιλόχειο κατάθλιψη.
Διάβασε περισσότερα στα άρθρα Αναρρώνοντας από τοκετό με καισαρική και Αναρρώνοντας από φυσιολογικό τοκετό
Ο ρόλος των γυναικολόγων
Λαμβάνοντας υπόψη όλα τα παραπάνω, η σύγχρονη γυναικολογία κινείται προς μια κατεύθυνση η οποία εστιάζει σε μια ολιστική προσέγγιση. Πολλοί γυναικολόγοι συνεργάζονται στενά με ειδικούς ψυχικής υγείας και παράλληλα εκπαιδεύονται στα πεδία της ψυχικής υγείας που τους αγγίζουν. Φυσικά, χρειάζεται πάντοτε οι γυναικολόγοι να ενθαρρύνουν με τη συμπεριφορά και τις πράξεις τους τις γυναίκες να μην αποσιωπούν τους προβληματισμούς και τα συναισθήματά τους, ώστε κάθε κατάσταση να μην επιδεινώνεται και να δίνεται ιατρική φροντίδα έγκαιρα.