Ιατρικά Νέα

Η αποκόλληση πλακούντα είναι μια σχετικά σπάνια πάθηση της εγκυμοσύνης κατά την οποία ο πλακούντας αποκολλάται εν μέρει ή πλήρως από το εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας πριν από τον τοκετό. Ως αποτέλεσμα, μπορεί να μειωθεί η παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στο έμβρυο και να προκαλέσει έντονη αιμορραγία στη μητέρα.Η αποκόλληση μπορεί να συμβεί κυρίως κατά τη διάρκεια του 3ου τριμήνου και εμφανίζεται σε περίπου 1 στις 100 εγκυμοσύνες (1%).

Τι είναι ο πλακούντας;

Ο πλακούντας είναι το μοναδικό ανθρώπινο όργανο που δημιουργείται από ένα άλλο όργανο, την μήτρα, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Είναι υπεύθυνος, μέσω του ομφάλιου λώρου, για την παροχή οξυγόνου και θρεπτικών συστατικών στο έμβρυο, την αποβολή άχρηστων ουσιών και την παραγωγή ορμονών, λειτουργώντας ουσιαστικά ως πνεύμονας, στομάχι, έντερο και νεφρό για το έμβρυο.

Ποια είναι τα είδη αποκόλλησης πλακούντα;

Η αποκόλληση πλακούντα χωρίζεται σε 2 κατηγορίες, ανάλογα με τον βαθμό αποκόλληση της από τη μήτρα:

• Μερική αποκόλληση πλακούντα: 

Συμβαίνει όταν ο πλακούντας δεν αποκολλάται πλήρως από το τοίχωμα της μήτρας.

• Ολική αποκόλληση πλακούντα:

Συμβαίνει όταν ο πλακούντας αποκολλάται πλήρως από το τοίχωμα της μήτρας.

Ποια είναι τα συμπτώματα της αποκόλλησης πλακούντα;

Η εκδήλωση των συμπτωμάτων της αποκόλλησης πλακούντα μπορεί να διαφέρει από γυναίκα σε γυναίκα. Το βασικότερο και συνηθέστερο σύμπτωμα είναι η κολπική αιμορραγία και κοιλιακός πόνος, κυρίως κατά τη διάρκεια του 3ου τριμήνου εγκυμοσύνης. Η κολπική αιμορραγία, ωστόσο, μπορεί να ποικίλλει και δεν αποτελεί ένδειξη για το πόσο σοβαρή είναι η αποκόλληση, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να μην υπάρχει ορατή αιμορραγία, επειδή το αίμα παγιδεύεται μεταξύ του πλακούντα και του τοιχώματος της μήτρας.

Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν:

• Συσπάσεις της μήτρας που είναι μεγαλύτερες και πιο έντονες από τις τυπικές συσπάσεις του τοκετού
• Ευαισθησία της μήτρας
• Πόνος στην πλάτη
• Αίσθηση μειωμένης κινητικότητας του εμβρύου

Τι επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει η αποκόλληση πλακούντα;

Η αποκόλληση πλακούντα μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή του εμβρύου και, μερικές φορές, και για τις μητέρες. Οι επιπλοκές από την αποκόλληση πλακούντα, ειδικά αν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα περιλαμβάνουν:

Για το έμβρυο:

• Πρόωρος τοκετός

• Χαμηλό βάρος κατά τη γέννηση
• Προβλήματα ανάπτυξης
• Εγκεφαλική βλάβη εξαιτίας της έλλειψης οξυγόνου
• Ενδομήτριος θάνατος

Για τη μητέρα:

• Αναιμία
• Προβλήματα πήξης του αίματος (θρόμβωση)
• Ανάγκη για μετάγγιση αίματος
• Αιμορραγία
• Νεφρική ανεπάρκεια

Διάγνωση αποκόλλησης πλακούντα 

Η διάγνωση της αποκόλλησης πλακούντα γίνεται μέσα από διάφορες εξετάσεις όπως υπερηχογράφημα για τον έλεγχο του πλακούντα, καρδιοτοκογραφία για την παρακολούθηση των καρδιακών παλμών του εμβρύου, παρακολούθηση της αρτηριακής πίεσης της μητέρας, εξετάσεις ούρων ή αίματος. Ανάλογα με τη σοβαρότητα της αποκόλλησης μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία σε νοσοκομείο. Η αποκόλληση πλακούντα σημαίνει ότι η κύηση είναι υψηλού κινδύνου ή επαπειλούμενη.

Αντιμετώπιση αποκόλλησης πλακούντα

Η αποκόλληση πλακούντα δε θεραπεύεται, γι αυτό και η αντιμετώπιση εξαρτάται από:

• Το βαθμό και τη σοβαρότητα της αποκόλλησης
• Το τρίμηνο της εγκυμοσύνης που βρίσκεται η έγκυος
• Τα συμπτώματα και τη σοβαρότητά τους
• Την ποσότητα της αιμορραγίας

Εάν είναι στην αρχή της εγκυμοσύνης και η αποκόλληση είναι ήπια, προτείνεται συστηματική παρακολούθηση και ξεκούραση στο σπίτι, συνήθως με ήπια φαρμακευτική αγωγή.

Εάν η αποκόλληση είναι σοβαρή, επιδεινωθεί εκείνη ή κάποιο από τα συμπτώματα ή το έμβρυο δείχνει σημάδια έλλειψης οξυγόνου, μπορεί να χρειαστεί νοσηλεία στο νοσοκομείο, ή και να επισπευσθεί ο τοκετός, ακόμη και πριν την 37η εβδομάδα κύησης ή και να γίνει επείγουσα καισαρική τομή.

Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου για αποκόλληση πλακούντα;

Υπάρχουν κάποιοι παράγοντες που αυξάνουν τις πιθανότητες για αποκόλληση πλακούντα, όπως:

• Ιστορικό τραυματισμού στη μήτρα (όπως αυτοκινητιστικό ατύχημα ή πτώση)
• Μαιευτικό ιστορικό αποκόλλησης πλακούντα
• Ύπαρξη διδύμων ή περισσότερων των 2 εμβρύων
• Υπέρταση κύησης 
• Σακχαρώδης διαβήτης κύησης
• Προεκλαμψία
• Κάπνισμα ή χρήση ναρκωτικών από την έγκυο
• Ινομυώματα μήτρας
• Θρομβοφιλία (διαταραχή πήξης του αίματος)
• Πρόωρη ρήξη των υμένων («σπάσιμο νερών»)
• Χοριοαμνιονίτιδα (λοίμωξη στο αμνιακό υγρό)

Μια εγκυμοσύνη είναι συνήθως μια χαρούμενη είδηση, μια είδηση που φέρνει προσμονή, όνειρα και σχέδια. Σε μερικές περιπτώσεις, όμως, μια εγκυμοσύνη μπορεί να μην ακολουθήσει μια ομαλή και αναμενόμενη πορεία, αλλά απρόοπτα εμπόδια.

Ο όρος επαπειλούμενη κύηση, είναι ένας όρος που μπορεί να ακούγεται τρομακτικός σε μια μέλλουσα μητέρα ή γονείς. Η επαπειλούμενη κύηση, όμως, δεν είναι ένας απρόβλεπτος εχθρός, ούτε οδηγεί αναπόφευκτα στην αποβολή. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, με την κατάλληλη φροντίδα, η εγκυμοσύνη προχωράει φυσιολογικά και οδηγεί σε έναν υγιή τοκετό και τη γέννηση ενός υγιούς μωρού.

Τι είναι η επαπειλούμενη κύηση;

Ως επαπειλούμενη κύηση είναι η συνθήκη όπου η πιθανότητα εμφάνισης επιπλοκών στη μητέρα ή το έμβρυο είναι αυξημένη και εμφανίζονται ενδείξεις πιθανής αποβολής ή πρόωρου τοκετού, εξ αιτίας συγκεκριμένων συμπτωμάτων.

Αυτές οι ενδείξεις – συμπτώματα είναι συνηθέστερα:

1. Κολπική αιμορραγία
2. Πόνος στην κοιλιά ή και τη μέση

Η επαπειλούμενη κύηση μπορεί να προκύψει εξαιτίας διαφόρων παραγόντων όπως:

• Ορμονικές Διαταραχές όπως για παράδειγμα χαμηλά επίπεδα προγεστερόνης
• Λοιμώξεις όπως φλεγμονές στην περιοχή του κόλπου ή στο ουροποιητικό σύστημα
• Γυναικολογικές παθήσεις όπως ινομυώματα
• Ανατομικές ιδιαιτερότητες στο σχήμα της μήτρας.
• Ιατρικό ιστορικό τραυματισμών ή έντονης καταπόνησης 

Η επαπειλούμενη κύηση δεν είναι το ίδιο με την κύηση υψηλού κινδύνου. Μια εγκυμοσύνη χαρακτηρίζεται ως κύηση υψηλού κινδύνου, όταν η πιθανότητα εμφάνισης επιπλοκών στη μητέρα ή το έμβρυο είναι αυξημένη. Η κύηση υψηλού κινδύνου αφορά παθήσεις ή καταστάσεις που εμφανίστηκαν στην εγκυμοσύνη, όπως η δίδυμος κύηση, ο σακχαρώδης διαβήτης κύησης και η προεκλαμψία, ιατρικό και μαιευτικό ιστορικό της μητέρας όπως η θρομβοφιλία και ανωμαλίες των οργάνων της πυέλου.

Διάβασε περισσότερα για την κύηση υψηλού κινδύνου

Πώς γίνεται η διάγνωση της επαπειλούμενης κύησης;

Η επαπειλούμενη κύηση διαγιγνώσκεται από γυναικολόγο, μέσα από μια διαδικασία που περιλαμβάνει εξετάσεις όπως το γυναικολογικό υπερηχογράφημα και αιματολογικές εξετάσεις (για την μέτρηση της β-χοριακής γοναδοτροπίνης και της προγεστερόνης). Στόχος είναι ο έλεγχος της υγείας και ανάπτυξης του εμβρύου, της ακεραιότητας του αμνιακού σάκου και ο αποκλεισμός της εξωμήτριας κύησης.

Πώς γίνεται η διαχείριση της επαπειλούμενης κύησης;

Η διαχείριση της επαπειλούμενης κύησης εξαρτάται από τα ευρήματα των εξετάσεων και τις οδηγίες του ιατρού. Οι πιο συχνές οδηγίες περιλαμβάνουν:

1. Ξεκούραση

Η ξεκούραση στο κρεββάτι είναι το πιο σύνηθες προληπτικό μέτρο. Φυσικά, δεν συστήνεται η πλήρης ακινησία, αλλά η συστηματική ανάπαυση και η αποφυγή της ορθοστασίας και της σωματικής κόπωσης κάθε είδους.

2. Φαρμακευτική αγωγή

Συχνά συστήνεται η χορήγηση φαρμακευτικής αγωγής, μορφή χαπιών, κολπικών υπόθετων ή ενέσεων, που έχει ως στόχο την ανακούφιση από τις κράμπες, την χαλάρωση των μυών και την ενίσχυση του οργανισμού.

3. Αποχή από τη Σεξουαλική Επαφή

Συνιστάται η αποφυγή ων σεξουαλικών επαφών, μέχρι να αλλάξουν οι οδηγίες του γιατρού.

4. Ψυχολογική Υποστήριξη

Το χρονικό διάστημα που διαρκεί η επαπειλούμενη κύηση, η ψυχική υγεία της εγκύου μπορεί να δοκιμαστεί. Η ανοιχτή επικοινωνία με τον σύντροφό, την οικογένεια, τους φίλους ή έναν σύμβουλο ψυχικής υγείας μπορεί να συμβάλλει σημαντικά στην διαχείριση αυτού του συναισθηματικού βάρους.

Εργασία και επαπειλούμενη κύηση 

Η προστασία των εγκύων στο χώρο εργασίας είναι ένα δικαίωμα που κατοχυρώνεται τόσο από την ελληνική νομοθεσία, όσο και από αυτή της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσον αφορά το νομοθετικό και εργασιακό πλαίσιο στην Ελλάδα, όταν η εργαζόμενη έγκυος βρίσκεται σε επαπειλούμενη εγκυμοσύνη επαπειλούμενη εγκυμοσύνη, εφαρμόζεται η διαδικασία χορήγησης αναρρωτικής άδειας. Η άδεια αυτή θεωρείται πραγματικός χρόνος απασχόλησης και δεν αφαιρείται από την κανονική άδεια, ούτε από την άδεια μητρότητας (άδεια τοκετού και λοχείας). Οι αποδοχές καθορίζονται από το επίδομα ασθενείας του ασφαλιστικού φορέα της εγκύου, όπως επίσης και από τη συμμετοχή του εργοδότη, σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις για τις αναρρωτικές άδειες.

Επιπλέον, βάσει της ελληνικής νομοθεσίας απαγορεύεται η καταγγελία της σύμβασης εργασίας (απόλυση), κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, της άδειας μητρότητας και για διάστημα 18 μηνών μετά τον τοκετό. Μοναδική εξαίρεση είναι «για σπουδαίο λόγο» π.χ. κλείσιμο της επιχείρησης. Παράλληλα, ένα εργοδότης δεν μπορεί να αρνηθεί την πρόσληψη εγκύου λόγω της εγκυμοσύνης της.

Τέλος, ο νόμος υποχρεώνει τον εργοδότη να προβεί σε διευκολύνσεις που μειώνουν την κόπωση όπως για παράδειγμα η προσωρινή μετακίνηση σε θέση εργασίας που δεν εγκυμονεί κινδύνους (ορθοστασία, νυχτερινή βάρδια ή κουβάλημα βάρους) ή η τηλεργασία.

Διάβασε περισσότερες συμβουλές για την εναρμόνιση της εργασίας με την εγκυμοσύνη ΕΔΩ

Συχνά αναφερόμαστε στην εγκυμοσύνη ως ταξίδι. Αυτή η αναλογία δεν είναι τυχαία: είναι 9 μήνες γεμάτοι προσμονή και χαρά, μαζί με άγχος και ανησυχία. Μια συνήθης πηγή άγχους, ιδίως κατά το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο, είναι οι συσπάσεις. Καθότι πρόκειται για μια πρωτόγνωρη αίσθηση (κάποιες γυναίκες τις περιγράφουν ως πολύ έντονους και δυνατούς πόνους περιόδου, ως σφίξιμο που μοιάζει με κύμα και διαπερνά την μήτρα, την κοιλιά και τα γεννητικά όργανα ή ως αίσθημα πίεσης σε όλη την κοιλιακή χώρα), είναι φυσιολογικό να υπάρχουν ερωτήματα. Πότε είναι φυσιολογικές; Πότε υποδηλώνουν κίνδυνο; Πώς μπορώ να τις ξεχωρίσω από τις συσπάσεις που οδηγούν σε τοκετό; Τι μπορώ να κάνω ως πρόληψη;

Τι είναι οι συσπάσεις;

Οι συσπάσεις προέρχονται από τη δυνατότητα της μήτρας, ως μυς, να συσπάται. Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, εμφανίζονται συσπάσεις που ανήκουν σε 3 κατηγορίες:

1. Συσπάσεις Braxton Hicks:

Είναι συσπάσεις που μπορούν να εμφανιστούν από το δεύτερο τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Είναι σταθερές στην ένταση, την περιοδικότητα και τη διάρκεια τους, και προκαλούν ήπια ενόχληση. Δεν είναι συσπάσεις που οδηγούν σε τοκετό και θεωρούνται φυσιολογικές, καθώς προετοιμάζουν το σώμα για τον τοκετό.

Διάβασε περισσότερα για τις συσπάσεις Braxton Hicks

2. Συσπάσεις τοκετού

Οι συσπάσεις διαφέρουν ως εμπειρία σε κάθε γυναίκα, αλλά και σε κάθε εγκυμοσύνη. Παρόλα αυτά οι συσπάσεις τοκετού έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά:

• Συχνότητα: Ξεκινούν αραιά και και γίνονται όλο και πιο συχνές.
• Διάρκεια: Διαρκούν από 30 δευτερόλεπτα έως 1,5 λεπτό.
• Ένταση: Αυξάνεται με την πάροδο της ώρας, φτάνοντας στο σημείο η έγκυος να δυσκολεύεται να μιλήσει ή να περπατήσει.
• Σημεία πόνου: Οι συσπάσεις του τοκετού προκαλούν ενόχληση ή πόνο στην πλάτη, την κάτω κοιλιακή χώρα, τον τράχηλο της μήτρας και τη λεκάνη. Κάποιες γυναίκες μπορεί να νιώθουν πόνο επίσης στα πλευρά και τους μηρούς.
• Πόνος: Επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου.
• Άλλα συμπτώματα: Μπορεί να υπάρχουν και άλλα συμπτώματα, όπως το σπάσιμο των νερών,  κολπικές εκκρίσεις, διαστολή του τραχήλου.

3. Πρόωρες συσπάσεις

Οι πρόωρες συσπάσεις έχουν τα ίδια χαρακτηριστικά με τις συσπάσεις τοκετού και εμφανίζονται πριν από την 37η εβδομάδα κύησης. Αν εμφανιστούν, είναι ένα σοβαρό ζήτημα που απαιτεί άμεση αξιολόγηση από τον γυναικολόγο, καθώς μπορεί να υποδηλώνουν τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού. Πιο συγκεκριμένα, χρειάζεται αξιολόγηση από γυναικολόγο αν υπάρχουν τα εξής συμπτώματα:

• Συχνές και ρυθμικές συσπάσεις, περισσότερες από τέσσερις σε διάστημα 20 λεπτών ή οκτώ σε διάστημα μιας ώρας, οι οποίες δεν υποχωρούν με την ανάπαυση.
• Συνεχόμενος πόνος χαμηλά στη μέση ή επαναλαμβανόμενος κοιλιακός πόνος.
• Κολπικές εκκρίσεις ή κολπική αιμορραγία (έστω και ήπια) ή ξαφνική ροή υγρών (σπάσιμο νερών).
• Αυξημένη αίσθηση πίεσης στη λεκάνη και την κοιλιά.

Συμβουλές πρόληψης πρόωρων συσπάσεων

Για την πρόληψη των πρόωρων συσπάσεων είναι σημαντική η στενή συνεργασία με τον γυναικολόγο και τη μαιευτική ομάδα και η συνέπεια στις προγραμματισμένες επισκέψεις. Συμβουλές που συμβάλλουν στην πρόληψη είναι:

• Η ενυδάτωση, καθώς η αφυδάτωση μπορεί να προκαλέσει συσπάσεις.
• Η ισορροπημένη διατροφή, με έμφαση στην πρόσληψη ασβεστίου και βιταμίνης C.
• Η μείωση της έντονης σωματικής δραστηριότητας και η ξεκούραση.
• Προσοχή σε πιθανούς εκλυτικούς παράγοντες, δηλαδή παράγοντες μπορούν να πυροδοτήσουν τις πρόωρες συσπάσεις, όπως η γενετική προδιάθεση ή πάθηση που έχει εντοπιστεί κατά τον προγεννητικό έλεγχο, αλλά και συνθήκες όπως η δυσκοιλιότητα ή η έντονη σεξουαλική επαφή.

Είναι σημαντικό να τονιστεί  ότι δεν είναι όλες οι συσπάσεις δείγμα κινδύνου. Κάθε έγκυος χρειάζεται να είναι ενήμερη και να εμπιστεύεται το ένστικτό της και να βρίσκεται σε άμεση επικοινωνία με το γιατρό σε περίπτωση ή ανησυχίας.

Η μαιευτική ομάδα αποτελείται από τον μαιευτήρα – γυναικολόγο, τη μαία, άλλες ιατρικές ειδικότητες που μπορεί να συνεργαστούν μαζί τους (όπως για παράδειγμα ενδοκρινολόγος, παθολόγος, αναισθησιολόγος ή αιματολόγος) και τη νοσηλευτική ομάδα του νοσοκομείου ή της κλινικής που θα διεξαχθεί ο τοκετός.

Η επιλογή της μαιευτικής ομάδας είναι μια από τις δυσκολότερες και σημαντικότερες αποφάσεις που μπορεί να χρειαστεί να πάρει κανείς σε θέματα υγείας. Μια ισχυρή ομάδα υποστήριξης στην εγκυμοσύνη, όπως επίσης και πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τον τοκετό μπορεί να προσφέρει μια εντελώς διαφορετική εμπειρία στον τοκετό και την προετοιμασίας του. Ως αποτέλεσμα, η μέλλουσα μητέρα βιώνει μια πιο θετική και ικανοποιητική εμπειρία.

Σε μια εποχή όπου η πρόσβαση στην πληροφορία είναι ευκολότερη από ποτέ, αλλά συχνά αντικρουόμενη ή παραπλανητική, είναι δύσκολο να αποφασίσουν οι μέλλουσες μαμάδες και γονείς τα κριτήρια με τα οποία θα  πάρουν αυτή την απόφαση.

Παρακάτω έχω συγκεντρώσει αυτά που θεωρώ τα σημαντικότερα κριτήρια για τη λήψη αυτής της απόφασης.

Εξειδίκευση στο αντικείμενο και επαγγελματική εμπειρία

Ένα βασικό στοιχείο επιλογής αποτελούν πάντοτε οι σπουδές, η μετεκπαίδευση και η συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτιση, μέσω σεμιναρίων και πιστοποιήσεων, των μελών της μαιευτικής ομάδας. Επιπλέον, σημαντικό στοιχείο είναι αν το ιατρικό προσωπικό είναι μέλη επιστημονικών οργανισμών και συλλόγων, όπως για παράδειγμα η Ελληνική Μαιευτική και Γυναικολογική Εταιρεία ή ο Σύλλογος Επιστημόνων Μαιών – Μαιευτών Αθήνας και αν συμμετέχουν σε συνέδρια και εκπαιδευτικά προγράμματα.

Φιλοσοφία Τοκετού

Ένα δεύτερο σημαντικό στοιχείο επιλογής είναι η φιλοσοφία που έχουν όλα τα μέλη της μαιευτικής ομάδας ως προς τον τοκετό.

• Είναι υπέρμαχοι του φυσικού τοκετού;
• Σε ποιές περιπτώσεις πραγματοποιούν καισαρικές τομές και σε ποιό ποσοστό επί του συνόλου των τοκετών;
• Πώς αντιμετωπίζουν ζητήματα όπως η επισκληρίδιος αναισθησία ή η περινεοτομή ή τη ρήξη περινέου;
• Τι είδους υποστήριξη παρέχουν κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης και του 4ου τριμήνου της εγκυμοσύνης;
• Παρέχουν συμβουλευτική θηλασμού;
• Έχουν ενεργό ενδιαφέρον για την προετοιμασία και των δύο νέων γονέων για τη γονεϊκότητα;
• Έχουν εμπειρία στις επείγουσες καταστάσεις κατά τη διάρκεια της κύησης, του τοκετού και της λοχείας;
• Έχουν εκπαιδευτεί στην ψυχοπροφύλαξη;

Αυτογνωσία και Προτεραιότητες

Κάθε μέλλουσα μητέρα είναι λογικό να έρχεται στη μαιευτική ομάδα με πολλές ερωτήσεις και απορίες. Είναι, λοιπόν, σημαντικό να έχει ξεκαθαρίσει μέσα της, τουλάχιστον σε ένα βαθμό, τις προτιμήσεις και τις επιθυμίες της. Έτσι, μπορεί να εκφράσει αυτές τις ανάγκες και να μπορέσει να βρεί τη μαιευτική ομάδα που μπορεί να ανταποκριθεί σε αυτές.Ποιά ζητήματα είναι αδιαπραγμάτευτα για εκείνη; Για παράδειγμα είναι κάποιο συγκεκριμένο κομμάτι του τοκετού, όπως το είδους του τοκετού ή η παρουσία του συντρόφου σε όλη τη διαδικασία;

Επιπλέον, σημαντικό κομμάτι είναι και η καταγραφή τόσο των φόβων και των προσδοκιών της από τη διαδικασία, ιδιαίτερα όσον αφορά πιθανές επιπλοκές.

Σχέση, Επικοινωνία και Χημεία

Η “χημεία” μεταξύ της εγκύου ή των γονέων και των ατόμων που απαρτίζουν τη μαιευτική ομάδα είναι εξίσου σημαντική. Δεν έχουν όλοι οι άνθρωποι τον ίδιο χαρακτήρα και δεν ταιριάζουν σε όλους τους ανθρώπους τα ίδια στυλ επικοινωνίας: κάποια μπορεί να θέλει πιο αναλυτική ενημέρωση, άλλη πιο ήπια και καθησυχαστική προσέγγιση, κ.ά.

Για να πραγματοποιηθεί ένας τοκετός ομαλά, χρειάζεται να δημιουργηθεί μια σχέση εμπιστοσύνης με ήρεμη και απρόσκοπτη επικοινωνία. Επομένως, χρειάζεται να γίνει ο προγραμματισμός ενός πρώτου ραντεβού με διερευνητικό χαρακτήρα, η οποία  αποτελεί μια πρώτη επαφή με εκείνον και τους συνεργάτες του.

Σε αυτή την πρώτη επαφή με το γιατρό και τη μαιευτική ομάδα, μπορεί να φανεί αν και κατά πόσο η ομάδα εμπνέει ένα αίσθημα εμπιστοσύνης και ασφάλειας.

Αξιολογήσεις, συστάσεις και κριτικές

Τέλος, ένας παραδοσιακός τρόπος επιλογής μιας μαιευτικής ομάδας είναι οι συστάσεις. Οι προσωπικές εμπειρίες είναι σημαντικές, γιατί αποτυπώνουν με άμεσο τρόπο την εμπειρία του τοκετού με τον συγκεκριμένο γιατρό, τη μαία, το νοσηλευτικό προσωπικό, το νοσοκομείο ή την κλινική και την μαιευτική ομάδα.

Επιπλέον, ένας γιατρός εμπιστοσύνης, όπως ο οικογενειακός γιατρός ή κάποιος γιατρός που ανήκει στο συγγενικό ή το φιλικό περιβάλλον, μπορεί να προτείνει μαιευτική ομάδα που γνωρίζει ή και συνεργάζεται.

Τέλος, πέρα από τις προσωπικές συστάσεις, υπάρχουν κριτικές και αξιολογήσεις στο Google, στα sites των γιατρών και των κλινικών και ιατρικές πλατφόρμες. Παρόλο που τέτοιες αξιολογήσεις μπορεί να γίνουν από τον καθένα και δε μπορεί να ελεγχθεί η γνησιότητα τους, βλέποντας τες ως σύνολο και διαβάζοντας το περιεχόμενο τους κριτικά, μπορούν να παρέχουν σημαντικές πληροφορίες.

Η επισκληρίδιος είναι ένα είδος αναισθησίας, η οποία χορηγείται με την μορφή ένεσης, που γίνεται κοντά στα νωτιαία νεύρα. Πέρα από την ανακούφιση των πόνων της γέννας κατά τον τοκετό, η επισκληρίδιος χρησιμοποιείται επίσης για την διεξαγωγή χειρουργικών επεμβάσεων, την ανακούφιση από τον πόνο μετεγχειρητικά και τη διαχείριση του χρόνιου πόνου στην πλάτη, τη μέση ή τα πόδια.

Πότε χρησιμοποιείται η επισκληρίδιος στον τοκετό;

Η επισκληρίδιος είναι ένας ασφαλής και αποτελεσματικός τρόπος για τη διαχείριση του πόνου στην περίπτωση φυσιολογικού τοκετού και στις περισσότερες περιπτώσεις τοκετών με καισαρική τομή. Γίνεται αποκλειστικά από ειδικευμένο αναισθησιολόγο.

Η απόφαση για το πότε ακριβώς θα γίνει, λαμβάνεται από κοινού από την επίτοκο, τον μαιευτήρα-γυναικολόγο, τον αναισθησιολόγο και τη μαιευτική ομάδα, με βάση την εξέλιξη του τοκετού και το επίπεδο πόνου που βιώνει η ίδια. Συνήθως προτιμάται να γίνει κατά το πρώτο στάδιο του τοκετού, όταν ο τράχηλος έχει διασταλεί 4-5 εκατοστά, αλλά μπορεί να γίνει και νωρίτερα. Στην περίπτωση της καισαρικής τομής, η επισκληρίδιος γίνεται κυρίως σε προγραμματισμένες ή μη επείγουσες καισαρικές τομές.

Τι θα νιώσω κατά τη διάρκεια της επισκληριδίου;

Για την χορήγησή της γίνεται συνήθως πρώτα χρήση ενός τοπικού αναισθητικού στο σημείο που θα γίνει η επισκληρίδιος. Ο/η αναισθησιολόγος ζητά από την έγκυο είτε να καθίσει, σκύβοντας προς τα εμπρός, είτε να ξαπλώσει στο πλάι, τοποθετώντας το σώμα της σε εμβρυική στάση. Έπειτα, χρησιμοποιώντας μια ειδική βελόνα, εισάγει έναν μικρό, λεπτό και εύκαμπτο σωλήνα, που ονομάζεται επισκληρίδιος καθετήρας, στην σπονδυλική στήλη. Στη συνέχεια, η βελόνα αφαιρείται, αφήνοντας μόνο τον καθετήρα στη σπονδυλική στήλη, ο οποίος παραμένει εκεί για όσο διάστημα χρειαστεί να χορηγηθεί το φάρμακο. Συνήθως αυτή η διαδικασία διαρκεί 10-30 λεπτά. Και την είσοδο της βελόνας και την έκχυση του φαρμάκου μπορεί να υπάρχει ενόχληση, μυρμήγκιασμα, αίσθημα καύσου ή στιγμιαίος πόνος. Ωστόσο, αυτή η αίσθηση συνήθως εξαφανίζεται μόλις ολοκληρωθεί η διαδικασία.

Μόλις η επισκληρίδιος αναισθησία αρχίσει να δρα, συνήθως η επίτοκος νιώθει μούδιασμα στα πόδια, το στήθος ή/και την κοιλιά, ενώ μπορεί να νιώθει τα πόδια της αδύναμα. Η επισκληρίδιος εξουδετερώνει την αίσθηση του πόνου, αλλά η επίτοκος εξακολουθεί να νιώθει συσπάσεις, να έχει επίγνωση του τοκετού, να κινείται και να σφίγγει τους μύες της.

Οφέλη και κίνδυνοι της επισκληριδίου αναισθησίας

Η επισκληρίδιος είναι μια σημαντική βοήθεια στις επίτοκες που δυσκολεύονται να διαχειριστούν τις ωδίνες και τους πόνους τους φυσιολογικού τοκετού. Υπάρχει μια αίσθηση ότι η επισκληρίδιος προκαλεί μόνιμο ή μακροχρόνιο πόνο στην πλάτη. Ωστόσο πολλές γυναίκες που γεννούν βιώνουν πόνο στην πλάτη μετά τον τοκετό, είτε έχουν κάνει επισκληρίδιο είτε όχι, είτε γέννησαν με καισαρική τομή, είτε με φυσικό τοκετό. Αυτό συμβαίνει επειδή τα οστά και οι σύνδεσμοι της λεκάνης επιστρέφουν στις αρχικές τους θέσεις.

Η επισκληρίδιος αποφεύγεται σε γυναίκες με ιστορικό διαταραχών της πήξης του αίματος, ιστορικό χειρουργικών επεμβάσεων ή ανατομικών προβλημάτων στην σπονδυλική στήλη, αν υπάρχει λοίμωξη, χαμηλή αρτηριακή πίεση ή δυσκολία συνεργασίες της επιτόκου (καθώς πρέπει να παραμείνει ακίνητη κατά τη διάρκεια της διαδικασίας).

Όπως όλα τα είδη αναισθησίας, η επισκληρίδιος μπορεί να έχει κάποιες παρενέργειες, οι οποίες συμβαίνουν σπάνια. Αν πραγματοποιηθεί από ειδικευμένο και έμπειρο αναισθησιολόγο, ο οποίος έχει την γνώση και την ικανότητα να την κάνει σωστά, έχοντας πριν αξιολογήσει το ιατρικό ιστορικό και τις εξετάσεις, είναι απόλυτα ασφαλής τρόπος για την ανακούφιση του πόνου στον τοκετό.

Φυσικός τοκετός και επισκληρίδιος

Ο τοκετός είναι μια φυσική, αλλά και πολύπλοκη διαδικασία. Γι αυτό το λόγο, δεν υπάρχει ένας σωστός τρόπος για να γίνει. Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και κάθε έγκυος έχει τις δικές τις ανάγκες. Ο κοινός στόχος του ιατρικού προσωπικού και της εγκύου είναι η πραγματοποίηση του τοκετού με ασφάλεια και χωρίς επιπλοκές.

Για να επιτευχθεί αυτό, το ιατρικό προσωπικό οφείλει να λάβει υπόψη τους εξής παράγοντες:

• Το ιατρικό ιστορικό της εγκύου (ατομικό και οικογενειακό)
• Την κατάσταση της υγείας της την περίοδο του τοκετού (σωματική, ψυχική και συναισθηματική)
• Την κατάσταση της υγείας του εμβρύου
• Το μέγεθος και την ανατομία της λεκάνης της εγκύου
• Το επίπεδο ανοχής της στον πόνο
• Την ένταση των συσπάσεων
• Το μέγεθος και η θέση του εμβρύου

Με βάση τα παραπάνω ο γυναικολόγος και οι υπόλοιπες ιατρικές ειδικότητες που μπορεί να συνεργάζονται για τον τοκετό, εξηγούν και αναλύουν στην μέλλουσα μητέρα ή ζευγάρι τις επιλογές που έχει και προτείνουν την καλύτερη επιλογή, δημιουργώντας το πλάνο τοκετού, αλλά και κάθε φορά που τα δεδομένα αλλάζουν. Η τελική απόφαση ανήκει πάντοτε στην έγκυο.

Με τον όρο προγεννητική φροντίδα αναφερόμαστε στην ιατρική φροντίδα που λαμβάνουν γυναίκες από επαγγελματίες υγείας κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης. Η προγεννητική φροντίδα συνήθως ξεκινάει μόλις μια γυναίκα ανακαλύψει ότι είναι έγκυος. Περιλαμβάνει ιατρικές επισκέψεις σε μαιευτήρα – γυναικολόγο, συμβουλευτική από μαία και όλες τις απαραίτητες εξετάσεις που απαιτούνται σε κάθε τρίμηνο της εγκυμοσύνης. Έτσι διασφαλίζεται η πρόληψη παθήσεων ή καταστάσεων δυνητικά απειλητικών για τη ζωή, τόσο της μητέρας, όσο και του εμβρύου.

Η προγεννητική φροντίδα αποτελεί ένα κεκτημένο της μαιευτικής φροντίδας και ορθώς θεωρείται απαραίτητη και υποχρεωτική ιατρική φροντίδα. Μέσω αυτής, επιτυγχάνεται η έγκαιρη διάγνωση ή πρόγνωση παθήσεων της μητέρας και του εμβρύου, με αποτέλεσμα την αποτελεσματική προετοιμασία για πιθανές επιπτώσεις ή επιπλοκές που μπορεί να προκύψουν.

Πιο αναλυτικά, μέσω της προγεννητικής φροντίδας:

• Πραγματοποιούνται οι απαραίτητες εξετάσεις για την υγεία της μητέρας και του εμβρύου
• Πραγματοποιούνται ειδικές εξετάσεις για τη διάγνωση και την πρόγνωση κληρονομικών παθήσεων, ανατομικών ανωμαλιών του εμβρύου
• Δίνονται συμβουλές και χρήσιμες πληροφορίες για τη διατήρηση μιας υγιούς εγκυμοσύνης, όπως για τη διατροφή, τη σωματική άσκηση και το σεξ
• Συζητούνται οι διαθέσιμες επιλογές για την ιατρική φροντίδα οποιουδήποτε θέματος προκύψει κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, του τοκετού και του 4ου τριμήνου της εγκυμοσύνης (λοχεία)
• Απαντώνται όλες οι ερωτήσεις και απορίες που μπορεί να προκύπτουν σε κάθε στάδιο της εγκυμοσύνης
• Δημιουργείται το πλάνο τοκετού
• Ξεκινάει η συμβουλευτική για το θηλασμό
• Γίνεται ενημέρωση για τις αλλαγές που βιώνει μια έγκυος τόσο σωματικά (αλλαγές στο δέρμα, πρήξιμο στα πόδια, αλλαγές στο στήθος, κ.ά.), όσο και ψυχικά (άγχος στην εγκυμοσύνη, πιθανότητα αποβολής, επιλόχειος κατάθλιψη)

Τι διαδικασίες και εξετάσεις περιλαμβάνει η προγεννητική φροντίδα 

Κάποιες από τις εξετάσεις που περιλαμβάνει η προγεννητική φροντίδα γίνονται καθολικά σε όλες τις έγκυες, ενώ κάποιες άλλες εξαρτώνται από το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό των γονέων. Συνήθως πρόκειται για έλεγχο της αρτηριακής πίεσης, αιματολογικές εξετάσεις (έλεγχος του σιδήρου – αναιμία, του σακχαρώδους διαβήτη, έλεγχος για σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, κ.ά.), εξετάσεις ούρων, υπερηχογραφήματα, τα οποία γίνονται περιοδικά και εξειδικευμένες εξετάσεις, αν υπάρχει κάποιο εύρημα, κληρονομικότητα ή η μητέρα συγκεντρώνει κάποιους παράγοντες κινδύνου για παθήσεις, όπως για παράδειγμα παθήσεις του θυρεοειδούς στην εγκυμοσύνη, η μεσογειακή αναιμία και η δρεπανοκυτταρική αναιμία.

1ο Τρίμηνο Εγκυμοσύνης

Στο 1ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης γίνεται το πρώτο υπερηχογράφημα, το οποίο επιβεβαιώνει την εγκυμοσύνη και το αν αυτή είναι βιώσιμη. Μπορεί επίσης να δείξει αν πρόκειται για πολλαπλή κύηση, δηλαδή αν τα έμβρυα είναι περισσότερα του ενός.

Σε αυτό το τρίμηνο και συγκεκριμένα από την 11η έως την 13η εβδομάδα κύησης πραγματοποιείται το υπερηχογράφημα αυχενικής διαφάνειας, το οποίο, συνδυαστικά με ορμονικές αιματολογικές εξετάσεις, δείχνουν τις πιθανότητες ύπαρξης Συνδρόμου Patau (Τρισωμία 13), Συνδρόμου Edwards (Τρισωμία 18) και  Συνδρόμου Down (Τρισωμία 21) στο έμβρυο.

Επιπλέον, μπορεί να γίνει διαγνωστικός έλεγχος του εμβρύου για κληρονομικά νοσήματα όπως η κυστική ίνωση. Αυτός μπορεί να πραγματοποιηθεί ήδη από την 10η έως την 13η εβδομάδα της εγκυμοσύνης με βιοψία χοριακών λαχνών / τροφοβλαστικού ιστού (CVS). Εναλλακτικά, μπορεί να γίνει με αμνιοπαρακέντηση από την 15 έως την 20η εβδομάδα.

2ο Τρίμηνο Εγκυμοσύνης

Στο 2ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης γίνεται το δεύτερο σημαντικότερο υπερηχογράφημα, το υπερηχογράφημα Β’ Επιπέδου. Πραγματοποιείται κατά κανόνα από της 20η έως την 24η εβδομάδα κύησης, όπου διαπιστώνεται αν το έμβρυο αναπτύσσεται φυσιολογικά. Σε αυτό το τρίμηνο υπάρχει η πιθανότητα εμφάνισης υπέρτασης κύησης ή  προεκλαμψίας στην έγκυο, γι’ αυτό και οι μετρήσεις της αρτηριακής πίεσης ξεκινούν ήδη από το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης προληπτικά.

Επιπλέον, ανάμεσα στην 24 με 28η εβδομάδα κύησης γίνεται ο έλεγχος για τον σακχαρώδη διαβήτη (καμπύλη σακχάρου ή δοκιμασία ανοχής γλυκόζης).

3ο Τρίμηνο Εγκυμοσύνης

Στο 3ο τρίμηνο της εγκυμοσύνης γίνεται το υπερηχογράφημα Doppler, το οποίο ελέγχει την ανάπτυξη του εμβρύου, την κατάσταση του πλακούντα και του αμνιακού υγρού, τις κινήσεις και την ανατομία του εμβρύου και τη ροή του αίματος στα αγγεία μητέρας και εμβρύου.

Η προγεννητική φροντίδα ως πρόληψη για τη μητέρα και το έμβρυο

Η προγεννητική φροντίδα έχει συμβάλλει σημαντικά στην βελτίωση της υγείας και της εμπειρίας του τοκετού: τα αποτελέσματα της περιλαμβάνουν λιγότερες νοσηλείες, χαμηλότερη νοσηρότητα και θνησιμότητα που σχετίζεται με την εγκυμοσύνη. Εξαιτίας αυτής μειώνονται οι πιθανότητες του πρόωρου τοκετού και πιθανών λοιμώξεων και επιπλοκών, ενώ επιτυγχάνεται η έγκαιρη ανίχνευση συγγενών ανωμαλιών.

Οι μητέρες, μέσω της προγεννητικής φροντίδας είναι καλύτερα προετοιμασμένες για τον τοκετό και τη γονεϊκότητα και εμφανίζουν βελτιωμένα επίπεδα ικανοποίησης από την εμπειρία της εγκυμοσύνης και του τοκετού.

Η γονιμότητα είναι ένα ζήτημα που πρέπει να απασχολεί εξίσου τους άνδρες και τις γυναίκες. Όταν ένα ζευγάρι αντιμετωπίζει υπογονιμότητα, αυτή οφείλεται κατά το 1/3 στη γυναίκα, κατά το 1/3 στον άνδρα και κατά το 1/3 σε συνδυαστικούς παράγοντες ή σε αδιευκρίνιστες αιτίες. Παρόλα αυτά, είναι σύνηθες, σε περιπτώσεις υπογονιμότητας, να εστιάζουμε περισσότερο στη γυναικεία πλευρά.

Αίτια ανδρικής υπογονιμότητας 

Η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να οφείλεται σε παράγοντες που σχετίζονται με την ηλικία, τα επίπεδα των ορμονών, την παραγωγή του σπέρματος, την ποιότητά του και τη διαδικασία της εκσπερμάτωσης. Ποικίλλουν από λοιμώξεις όπως τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, σεξουαλικές δυσλειτουργίες και παθήσεις όπως ο καρκίνος και ο σακχαρώδης διαβήτης.

Διάβασε πιο αναλυτικά για τα αίτια, τη διάγνωση και τη θεραπεία της ανδρικής υπογονιμότητας. 

Παράγοντες επιρροής της υγείας του σπέρματος

Η υγεία του σπέρματος είναι ένας καίριος παράγοντας της ανδρικής γονιμότητας, καθώς η ποιότητα των σπερματοζωαρίων είναι καθοριστική για την πιθανότητα γονιμοποίησης του ωαρίου.

Πιο συγκεκριμένα, η υγεία του σπέρματος καθορίζεται από τρεις παραμέτρους:

1. Συγκέντρωση (ποσότητα):

Ιδανικά σε μια εκσπερμάτιση, συγκέντρωση των σπερματοζωαρίων πρέπει να είναι άνω των 15 εκατομμυρίων σπερματοζωαρίων ανά ml. Αν ο δείκτης είναι μικρότερος, αυτό σημαίνει και μικρότερες πιθανότητες εγκυμοσύνης.

2. Κινητικότητα

Προκειμένου να φτάσουν το ωάριο, τα σπερματοζωάρια πρέπει να κινούνται εύκολα στον τράχηλο, τη μήτρα και τις σάλπιγγες, τουλάχιστον σε ένα ποσοστό 40%.

3. Μορφολογία

Τα σπερματοζωάρια που έχουν σωστό σχήμα (ωοειδής κεφαλή και μακριά ουρά) έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχούς γονιμοποίησης, γιατί κινούνται πιο εύκολα.

Κάνοντας ένα σπερμοδιάγραμμα, είναι δυνατός ο εντοπισμός τυχόν διαταραχών του σπέρματος που σχετίζονται με τα παραπάνω, όπως ολιγοσπερμία (μειωμένος αριθμός σπερματοζωαρίων), αζωοσπερμία (απουσία σπερματοζωαρίων), ασθενοσπερμία  (μειωμένη κινητικότητα του σπέρματος) και ανωμαλίες στην μορφολογία τους.

Πώς επηρεάζει η υγεία του σπέρματος την εγκυμοσύνη;

Όπως είναι γνωστό, η υγεία του σπέρματος παίζει καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη μιας εγκυμοσύνης. Η επιστημονική έρευνα των τελευταίων χρόνων μας έχει δείξει ότι ο ρόλος δεν σταματάει στην γονιμοποίηση, αλλά επηρεάζει καθοριστικά και την υγεία της εγκυμοσύνης και την πορεία της.

Το σπέρμα συνεισφέρει το 50% του γενετικού υλικού του εμβρύου και συμβάλλει στη διαμόρφωση και λειτουργία του πλακούντα. Αν η ποιότητα του είναι χαμηλή και αν υπάρχουν βλάβες στο DNA, αυτό μπορεί να προκαλέσει αποβολή ή αποτυχημένη εμφύτευση, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις εξωσωματικής γονιμοποίησης.

Επιπλέον, η πρωινή ναυτία, βασικό σύμπτωμα του πρώτου τριμήνου της εγκυμοσύνης, το οποίο ταλαιπωρεί τις εγκύους, φαίνεται να συνδέεται με τον τρόπο που το σώμα της γυναίκας αντιδρά στον πλακούντα και στο έμβρυο. Παρότι το ζήτημα βρίσκεται ακόμα σε αρχικό στάδιο έρευνας, υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι, όσο περισσότερο μια γυναίκα έχει εκτεθεί στο σπέρμα του συντρόφου της πριν τη σύλληψη, τόσο λιγότερες αντιδράσεις έχει στην εγκυμοσύνη, καθώς το σώμα της έχει συνηθίσει το γενετικό υλικό. Παρόμοια ευρήματα υπάρχουν και σε έρευνες για την προεκλαμψία.

Πρακτικές συμβουλές βελτίωσης ποιότητας σπέρματος

Η υγεία του σπέρματος συνάδει με την κατάσταση της υγείας του ατόμου. Συνεπώς, οι ιατρικές συμβουλές που, αν ακολουθηθούν, συμβάλλουν στην βελτίωση της ποιότητας του σπέρματος δε διαφέρουν από αυτές που δίνονται από γιατρούς όλων των ειδικοτήτων, σε περιπτώσεις θεραπείας και πρόληψης ασθενειών. Για τη βελτίωση της γονιμότητας των ανδρών και τη μείωση των συμπτωμάτων της εγκυμοσύνης στις συντρόφους, ακολούθησε τις παρακάτω οδηγίες, ιδανικά πριν από την έναρξη των προσπαθειών για τεκνοποίηση:

• Αν καπνίζεις κόψε το κάπνισμα. Αν δυσκολεύεσαι να το καταφέρεις, ζήτησε την καθοδήγηση ενός γιατρού.
• Ακολούθησε μια ισορροπημένη διατροφή. Η διατροφή χρειάζεται να περιλαμβάνει αύξηση της πρόσληψης των φρούτων και των λαχανικών, άπαχο κρέας, φυτικά λίπη, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, κλπ, πάντα ακολουθώντας συμβουλές από τον γιατρό σας.
• Ένταξε στην καθημερινότητα ήπια σωματική δραστηριότητα. Το περπάτημα, το τρέξιμο, το κολύμπι και το ποδήλατο είναι ιδανικές δραστηριότητες για να γίνονται σε καθημερινή βάση. Φυσικά, αν δεν υπάρχει κάποιο πρόβλημα υγείας, μπορείς να ακολουθήσεις πιο έντονη δραστηριότητα όπως γυμναστήριο ή κάποιο άθλημα.
• Αν το βάρος σου είναι άνω του φυσιολογικού, προσπάθησε μέσω της διατροφής και της άσκησης να το μειώσεις, πάντα ακολουθώντας τις οδηγίες γιατρού.
• Περιόρισε σημαντικά το αλκοόλ. Η κατανάλωση αλκοόλ επιδρά όχι μόνο στην ποσότητα των σπερματοζωαρίων, αλλά και στα επίπεδα της τεστοστερόνης και την επίτευξη και διατήρηση της στύσης.
• Διαχειρίσου το άγχος και το στρες. Είτε αυτό προέρχεται από άλλους παράγοντες, είτε από το ίδιο το ζήτημα της γονιμότητας, επικοινώνησέ το με την σύντροφό σου και συμβουλέψου ένα ειδικό ψυχικής υγείας.
• Μη χρησιμοποιείς λιπαντικό στο σεξ. Μερικά λιπαντικά επηρεάζουν την κινητικότητα του σπέρματος και κάποια άλλα δεν είναι κατάλληλα για χρήση στην εγκυμοσύνη. Αν είναι αναγκαία η χρήση τους, βρες προϊόντα που είναι σχεδιασμένα για τέτοιες περιπτώσεις.
• Μη χρησιμοποιείς στεροειδή αναβολικά και ναρκωτικά, ιδιαίτερα κάνναβη (μαριχουάνας).
• Απόφυγε την έκθεση σε χημικά, παρασιτοκτόνα, λιπάσματα και φυτοφάρμακα, υλικά βαφής, διαλύτες και βαρέα μέταλλα (κυρίως μόλυβδο και υδράργυρο). Αν χρειάζεται λόγω εργασίας, φόρεσε τα κατάλληλα ρούχα και προστατευτικό εξοπλισμό, ώστε να μην υπάρχει επαφή με το δέρμα.
• Απόφυγε την υπερθέρμανση των όρχεων. Αυτό μπορεί να συμβεί από εργασία σε ζεστά περιβάλλοντα, χρήση σάουνας και υδρομασάζ, σφιχτών ρούχων και εσωρούχων.